Главная   ֍   Творчество   ֍   Библиография   ֍   Фотоальбом   ֍   Избранное   ֍   Поэты Цада   ֍   Контакты
             


1917-1934

МАГIАРУЛ МИСКИНЗАБАЗДЕ

 

Вай мискинав гьалмагъ, пакъир хIалтIухъан,

ХIурияталдехун мугъ рехулеб щай?

Дуй гIоло гIаскаралъ гIодоб биги тIун,

Бахъараб эркенлъи босулареб щай?

Дуе мажлисалъул бутIа букIине

ТIамураб кьучI буго хIурияталъул;

ГIадамазда гьоркьов мун лъугьиналъе

Лъураб кьойин бугеб балшевиказул.

Гьанже бугеб хIалтIул хIисабги гьабун,

ХIурияталда дур ракI щай бакъвалеб?

Баркат гьечIеб рагъул гъалмагъираца

Гъабугъараб алда ццин щай бахъунеб?

 

Цебеги хъахIаз мун гуккун ватанин,

"Кумек бугин хадуб, гъеж гурейилан".

Гъоркьги гьусанин мун гьерсил агьлуялъ,

"Гьезул иш хун бугин, хвалчен бахъеян";

Мунги, дур боцIиги, динги толарев

Тушмангун вагъизе вагъарейилан,

"Эбел, яц, рос, лъади, насаб лъаларел

Пасатаб къавм бугин, къватIив лъугьаян"...

Воре, гьанжегIаги цIодорго вукIа,

Цин бихьараб гIелин, гIабдал гурелъул.

ГIантал хиялазда хадув инчIого,

ЧIунтараб магIишат гIуцIизе лъугьа.

Ният хъубаб агьлу ургьиб биччаге,

Ургъалилъ толин мун, турун хвайилан.

Хиянат бергьарал гьалмагълъун ккоге,

Ккола дуда унти дару щолареб.

Иш холеб батани, хадуб гьабулеб

Хайрат кваначIого кивго кьуруге.

Хадусан бачIунеб кумек батани,

Киназул бугоян балагьун вукIа.

Дуниял рагIалда пулеб зурмихъе,

Гьанив вукIун кьурди дур гIакълу гуро.

ГIурухъе щвелалде хьитал рахъани,

Нахъа пашманлъулин, лъан букIа дуда.

Мунали, товарищ, толев аз живго,

Толарел гIадамал батIиял руго.

Мун вачун вичулев, чорхол би цIулев,

БоцIи бакIарулев кулак толаро.

Дуда кьили лъолев, кьан бан рекIунев,

Мун хIамалъун ккурав хIаким толаро.

ВорчIами кьечIони, дуе зар кьолев,

Зулму-хIал бергьарав бетIер толаро.

ТIагъур бахъичIони, вехъерхъун вачун,

Мун жанив тIамулев тIадчи толаро.

 

Мискин базаралда магъалоги лъун,

Вегун мун кваназе бегьулеб гьечIо;

МегIер-гIалахазда харжалги къотIун,

Хважайин вугилан, чи толев гьечIо.

Ва амма дудаги дур диналдаги

ТIад кIалъай гьабизе лъилго рес гьечIо.

Жиндаго хIалтIизе хIалкIолеб боцIи

ХIалица бахъизе буюрухъ гьечIо.

Гьал тIурал биялги бахъараб малги

Бандазул «баркаталъ» ккараб иш буго.

Мажгит, къулгIаялда, къуръан-тIехьалда

ТIад гьабулеб кIалъай лъилниги гьечIо.

Нодо ччукIизегIан какал раниги,

Калам гьечIо дуда балшевиказул.

Кидаго ккураб кIал биччачIониги,

Дуда инкар гьечIо каммунистазул.

Амма НикIалайил хIакимзабазул

ГIундул  кьуричIого тезе бакI гьечIо.

ХIуриятги бичун, данде рагъарал

Дагьал квегъичIого бегьулел гьечIо.

 

1920

 

ДУНГИ НУЖЕДА ГЬОРКЬОВ

 

Зобал гъугъан гьури пун,

Гьавадул куц хисидал,

Хехлъи гьабун вортизин,

Халкъалдехун кIалъазе.

 

Гьалагал накIкIалги лъун,

ТIалъи хIабургъун лълъвиндал

Ворея, ле гIадамал,

Цо дир рагIухъ гIинтIаме.

 

Берцинаб гьаваялъул

Гьуинаб махI хисизе

Гьури кисандай буго,

Гьаб хIал гьаниб гIуцIизе?

 

Зобал роцIцIун, накIкIал ун,

РахIаталда рукIанин,

Адин данде багъизе

Балагьго щибдай буго?

 

ТIабигIияб цIорол цIал

ГIебутIасан щолаан,

Гьалаг гьарун хурзалгун,

ТIанусиб рещтIунаан.

 

Исанаги цIорол цIал

ТIанусисан рещтIана,

 

ЦIигьулги Гинчалги тун,

Хъалаялде буссана.

 

Вабабай, ле бахIарзал,

Гьаб жо битIараб гьечIо,

Гьавадул гIадлу хиси

ГIажаибаб иш буго.

 

ГIакълугин пикру бугел,

Гьаб хIалтIи питна буго

Халкъалдаго бакулеб

ГIажалалъул цIа буго.

 

ВатIан цIунулел чагIаз

Гьаб жо гуро гьабулеб,

Гьерсазул гьуриги пун,

Гьадин гуро рагъулел.

 

Фикъгьиялъул тIухьдуца

АскIоб къазе толаро,

ШаргIиял ахIкамазда

Гьаб пиша релъунаро.

 

Гъазават къваригIарал,

Шагьадатлъи бокьарал,

Росабазда цIа гъезе

ТIалъиялдейищ унел?

 

Пачалихъгун рагъизе

Гуч гIолилан ккаралги,

ТIохол къучIбиги раччун

ТIанусирищ рахунел?

 

 

Воре, ГIабдулмутIалиб,

ГIабдухаликъ – кIиясго

РичIун ИбнухIажар лъе

Нажмудинида цебе.

 

Хундерида цIа лъезе

ТIалъиялде кIанцIизе

Кинаб бабалда бугеб

Бихьизе гьабе абе.

 

Росабазул  гIалимзай,

Нужецаги гIинтIаме,

Гьаб жо жигьад гуреблъи

Киндай нужеда лъачIеб?

 

КIиго чиясе гIоло

ГIалам гъуризе кьезе

Фикъгьиялъул тIахьазда

ХIарп хъвараб бакI киб бугеб?

 

Хъала цIунарал васал,

Вореха, нуж къуркьуге,

Нужее бугеб кумек

ЛъугIелго гьечIеб буго.

 

Алхунареб ярагъгун,

Гьалагал чуял рекIун,

Чанги-чанги рачIинел

Нужее кумекалъе.

 

Дицани фатва кьола,

Жаваб кьунги кIалъала,

Гьанжесеб гьаб гъалмагъир

Мекъаб, тIекъаб бугилан.

ШаргIги динги бокьараз

Дица гIадинан абе.

Питнадул цIаял раки

Мунагь бугилан ахIе.

 

Рагъулал цIаялги сун,

Дагъистанго хIухьтIидал,

Цо   берцинаб дуниял

БачIинилан вукIана.

 

Октябир инкъилабалъ

РахIаталъул цIад байдал,

ХIурияталъул тIугьдул

Рижилилан вукIана.

 

БачIун бугин къо тIаде

Нилъго цIунун рагъулеб,

Русса нуж хъалаялде,

Хъурмазда данде чIезе.

 

Къо баччулел гъалбацIал,

Чармилаб ярагъги бан,

ТIаде нуцIбиги рахан,

Хъалаялъурин ругел.

 

ХIуржадул нуцIби къала,

ТIахьал тIатIала чIвала,

Дурун дунги вачIина

Нужее кумекалъе.

 

Чармилаб хвалчен бала,

Гьалагаб чу рекIина,

Дунги нужеда гьоркьов

Гьаркьил магI гIадин чIела.

 

1920

 

СОВЕТАЗДЕ ЩАЛ РИЩИЗЕ ККОЛЕЛ

 

РагIад битIуларебин

ТIил гьетIараб бугони

ТIад толел хIакимзаби

ХIалкIун лъикIал ралагье

 

ХIалихьатав гIел ккани

ГIадлу бажаруларин,

ЖамагIатазе бутIрул,

ТIад квер чIван чIагоял те.

 

Тохав вехьасул рехъен

Хъурмица чIван батулин,

Халкъалъе толел чагIи

ГIакълу тадбир бугел те.

 

ГIи цIунун бацIал тани,

БоцIи тала гьабулин,

Дунял пасат гьабулев

Пасак тIаса вищуге.

 

ТIад залимзаби ккани,

Зигара гIемерлъулин,

ГIадамазе хIикмалъун

ГIадлу бергьарав гьаве.

 

Амма хIалимав абун,

ХIайван бетIeрлъун тоге,

 

ХIакъаб жо абуларев

Ахрас къабул гьавуге.

 

Жиндирго напсалдаса

Чияде регIуларев,

Чохьой гIоло хIалтIулев

ХIалихьат нахъегIан те.

 

Чвантил кIал гIатIидасе

КIвараб кумек гьабулел,

Ришваталъ гIорцIуларел

БацIал тIаса хъирщуге.

 

Саяхълъи-сандирахълъи

ГIадахъ босаралдаса,

Гьев чиги миллаталда

Тезе хиял гьабуге.

 

Мискиназе заз гIадав,

Залимазе нах гIадав,

Халкъалда гурхIел гьечIев

ХIаким нужеца тоге.

 

ГIарзалъ чи цеве чIани,

Ццин бахъун, нахъе чIвалев,

ЧIухIарав хIаким ккани,

ХIалтIи хварабин нилъер.

 

Жиндаго рихунеб жо

Халкъалъе гьабулевги

Гьалмагъ гуревин нилъер,

Нух битIагиян витIе.

 

 

Воре, бечедав абун,

Чиги тIаса вищуге,

Чанги боцIи гIемерав

ГIабдал вихьанин дида.

 

Чу-ярагъ лъикIавилан,

Лъиданиги цIар чIваге,

Лъалабалъги ратулин

Тадбир бугел гIадамал.

 

Мискин, пакъир, язихъан,

ХалгьабичIого тоге,

Хъабчилъ гурищ ватулев

ГIемерисев багьадур.

 

БетIер хIалтIуларев чи

ХIакимлъун бегьуларо, –

ХIатIал свакалин абун

Кици рагIун батила.

 

КIиго гьумер бугевги

Гьоркьове къазе тоге

КьучI гьечIев гьетIарухъан

Хъулухъалде восуге!

 

Халкъалде гIин тIамулев,

ГIарзалде валагьулев,

ГIадилав бетIер щвезе

ТIалаб гьабе, бахIарзал!

 

Гьединав ватичIони,

Хадув вачIаравгIаги,

Халкъалда гьорлъ хъирщани,

Чи камиларо, вацал!

Гьанжеялдаса хадуб

Хиянат бихьарав чи,

Халкъалда суриледухъ,

Хъвазе буго газеталъ.

 

Кибниги хIакимасул

ХIалихьалъи бихьани,

Гьев къватIив чIвазавизе

Къаламги буго гьедун.

 

1921

 

****

Огь, баркаман ХIурият

ХIалхьеяб жо бугоан,

ХIалихьатал бутIруца

ТIотIолеб гьечIебани.

 

ЧIаго таяб исвобод

Берцинаб иш бугоан,

БоцIи хъамал гьабулел

Хъурмал гъорлъ гьечIелани.

 

1921

 

ХIАМАБАГЬАДУРЛЪИ

 

МухIамаги Хочбарги

Хабаралда рукIаго,

КIиясго бицунеб жо

Цоцада данде ккечIо.

 

Зулайхатил гIакаги

ГIалигъалбацIил оцги

Цо санал ругилан – ав,

Гурилан абун – Хочбар.

 

МухIамаги, хехав чи,

Дагьав хъачIго кIалъана,

Хочбаридехун вуссун,

Ццин бахъун гаргадана.

 

Хочбарги кинав чиха,

Калам гьабизе ккани, –

Кинабго досул рагIи

Данде къотIун кIалъана.

 

– Уха, Хочбар, дудаги

Дур эбел-инсудаги

Оц-гIакаялъул гIумру,

ГIухьбилъидал, лъаларищ?

 

– Мискинчи вехьлъун вукIин
ГIайиб гуро, МухIама,

ГIемерго чIухIичIого,

ЧIун лъикIилан ккола мун.

 

– Нижерги руго гIухьби,
ГIайиб чIвалеб мех гуро,
ГIачи речIчIе, щарал чIвай,
Щвараб жо нахъе босе.

 

– Кьунани щарги чIвала,

Щванани чиги чIвала,

Щибго баркала гьечIо,

Бу, ваче бокьарав чи.

 

– Хочбар, цебеги дица

Тедалищ гьедин вугев,

Эбелгунги ватанин

Цо къоялъ мун къацандун.

 

– Уха, мунги эбелги,
Гугьарги васги гIадин,
Гогьдаризе гьаризе
РегIун гьечIищ гIадамал!

 

– Ле, Хочбар, мун гьедигIан
Гьаваялда кIалъазе,
Лъаларев чи гурилан, –
Гаргадана МухIама.

 

Мун дидаги льалилан,

Дур эменги льалилан, –

Бахъараб хвалчен гIадин,

Хочбарги чIана данде.

 

 

Хочбар, дой нужер БулъкIур

Лъица басра гьаюрай,

Цеве Малачиги тун,

Нечоларищ кIалъазе?

 

БулъкIурил цIар бахъидал,

Хочбарил канлъи ана,

Кинабго гIакълу-тадбир

ГIодобе бортун ана.

 

Вортун ун, Хочбарица

Гъванщилъ бараб заруца

Заманаялъ МухIама

ХIохь къотIун гIодов ккана.

 

Эхеде вахъунаго,

Бахъун хьвагIараб ханжар,

Хочбар кколев вукIарав

МустIапал ботIролъ щвана.

 

ГIолохъаби тIаделъун,

ТIингъал гьоркьоре рехун,

Хочбарги МухIамаги

ХIалалъ ратIа гьаруна.

 

– Балагьилаха, Хочбар,

Хвезе къоял ратани,

Я мун чIелаха, ЧIондокь,

Я мунги чIван, дун чIела.

 

–ТалихI кьеги, МухIама,

ГIемер ххвелал гьаруге,

Хочбарида дур богIлал

ГIемерал рихьун ругин!

– Хочбар дур зарги хIехьон,

ХIалихьалъи баччани.

ХIулагиха дир михъал,

Нахъа гурищ бихьилеб!

 

– МухIама, гьав Хочбарги,

Хочбарил гьабго зарги

Дуе камизе гьечIо,

Кидал дуй бокьаниги!

 

"Бихьилин", "рагIилилан"

ГIемерал бицардана,

Цоцада кIалал гьикъун,

КIиялго рокъой ана.

 

Рагъда талихI кьоларев

Тимирил МустIапаги,

Туртида лъун восана

Росдал гIолохъабаца.

 

Гъоркьгоги бекун букIун,

Нахул чIорто бахъичIеб,

Гъаримасул ботIрода

ТIадеги ругъун лъуна.

 

Росдаца рагIи тарав

ГIамирханил васасда

Хочбарица зар кьаби

ГIадлъана гIадамазда.

 

ГIумруялъ чи кIалъачIеб

ЧIухIараб кьибилалда

ЧIегIераб тIанкI лъунилан,

Лъугьана мацIихъаби.

Хочбарица, МухIамил

Рогьо баччиларилан,

Малачил яцалдаса

ЧохтIо-кIаз бахъун ана.

 

Хочбаридасан щвараб

Цо зар хIехьеларилан,

Цоцаца чIван рехана

Хочбарги МухIамаги.

 

Огь, гъаримал Хочбарил

Херал эбел-инсуда

Херлъиги мискинлъиги

КIочон тезе гьабуна.

 

Хал гьабеха МухIамил

ГIисинал лъималазде,

Лъадиги росасе ун,

Инжитго хутIарал куц.

 

ГодекIабахъ букIунеб

КIваричIеб харбидалъун,

Хал гьабе, – ккараб питна

Гьалмагъзабазда гьоркьоб.

 

Жидее хIажат гьечIел

ГIачи-оцал сабаблъун,

Ункъо кьибил бихьулищ

Кьалде жаниб рехараб.

 

Хочбар – МухIама кIалъан,

ЛъагIел данде щвелалде,

Лъабго-ункъо чиясул

Рокъоб магIу бахъана.

Бегьиларищ, гьалмагъзай,

Пикру гьабун хIалтIизе,

Пайда гьечIеб чIухIиялъ

ЧIалгIаде холел ругин.

 

ГодекIаби рехун тун,

Хъвай-цIалиялде руссун,

Тезин басрияб гIадат,

Босизин маданият.

 

1922

 

****

 

РекIел гьудуласде панаяб салам

ПасихIаб къалмица хъвазин кагътида.

 

Хирияв вацасде цо-кIиго рагIи,

КIочон течIев лъазе, лъезин почалда.

 

Саламалда хадур хъваян абурал

Эбелалъул руго дагьал рагIаби.

 

Инсул росу тезе сабаб лъачIелъул,

Ай пакъиралъ буго гьикъулеб дуда.

 

– Дудаса бахъараб хъалгIаги гурищ,

Хъван цо кагъатгIаги кин битIулареб?

 

КвенчIелда хьихьарал эбел-инсуе

Асс-хъатир гьединдай гьабизе кколеб?

 

КIиго-лъабго соналъ керен кьедалищ,

Кьаллъун вугев, лачен, чохьол эбелгун?

 

Микьго-ичIго моцIалъ ургьив лъедалищ,

Алъул ракI кьвагьизе къватIив чIун вугев?

 

Нижеда дур гIадаб мунагь бихьичIо,

Манипест кканиги, тIаса унареб.

 

 

Такъсир дур гIадинаб рагIараб гуро,

Заман бахъаниги мех лъугIулареб.

 

Дуца чIварав чийищ, я гъураб цIайищ,

Цо-цо щвезениги, щай вачIунарев?

 

Щвани, мун толарев тушманги гьечIин,

Тамаша дуца ниж рехун тарал куц.

 

Эбелалъ ватани къварид гьавурав,

Къалам нилъехълъидал, кьела судалде.

 

Кьолбода батани дур ццин бахъараб,

Борхиларищ хIукму хIакимзабазде.

 

Вижараб ракьалде кьал ахIарасе

Кьолеб жо батани, босила дуца.

 

Духъ керен унтарай эбел йохизе

Рокъой вачIа, Расул, исанагIаги.

 

Хадуб ракI тIун арай тIул бикьаралъе

Бокьун буго, гьалмагъ, цо мун вихьизе.

 

1925

 

НАСИХIАТ

 

Воре, магIарулав гIелму жибго те,

Жагьлуялъ мехтарав вигьине гурин

Мактабалде  рагьу, воре, рагьуге,

Рогьалил канлъи лъан, кантIизе гурин.

 

Нагагьлъун цосина цIар хъвазе лъани

Хварабин дур хIалтIи, хIухь къотIун вукIа.

Хъван кьурал алпазал цIализе лъани

ЦIар батIияб лъолеб лъаларищ дуда?

 

Дуда лъачIониги кагъат цIализе,

Квергъули вугелъул, ургъел щай кколеб?

Щибниги жо хъвазе къваригIел ккани,

Къадил ГIалил гьечIищ гIемер лъикIаб хатI.

 

Гъурщидаса араб щот гьабулелъул,

ЧIумал гьечIищ кодор, киве кканиги.

АнцIидаса тIаде рикIкIине ккани,

Килщал рехиларищ, хирияв гьалмагъ.

 

ГIелму лъикIаб ани жагьилзабаца

Жого лъачIогонищ рехун тун бугеб?

Жагьлу квешаб ани, кинавго чияс

Каранда жаниб лъун цIунилароан.

 

ЦIияб гIелмуйилан гаргадулин ал,

Элъ хIадис гьабураб хIалтIи щиб бугеб?

 

ЦIалун руссаралги рихьулин дуда,

БатIаго щвараб жо щиб  гьезухъ бугеб?

 

Гьакил чвархъи гуреб, чол тIвархъи гуреб,

Щиб жо аптомобил беццизе ккани?

Нахъа цулеб гуреб, ццей цIалеб гуреб,

ЦIадул гьакил гьунар дида лъаларо.

 

Гьава къотIун унеб айропалан щай,

ТIаде бомбаби ран боял гъурулеб?

Ралъдалъан хьвадулеб лодкаго щиб жо,

Гъорлъе рачун, гуми жанир гъанкъулеб?

 

Загьрудул кIкIуяца кIотIине гьарун,

Корпусал гъурулеб рагIула гIелму.

ТIаде цIаги пунхъун, полкал рухIулеб,

СихIру, гIилла-макру рагIула бахъун.

 

Пириялъ ракулел чирахъалго щай,

Шиша бай магIида, габурги бухьун.

КъваригIил ккаралъуй, тел кьабизегIан?

Кьабун мунго ани, мухIканлъи гьечIищ?

 

Айропаланаца гьабулеб жо щиб,

Гьаваялде рахун рехтIей гурого?

Пулеметищ гьанже бищун цIакъаб жо,

ЦIцIанаца хьил гIадин, тIад гула хьазе.

 

Нилъер умумузул рагъги ярагъги

РагIичIищ бицунеб цингIаги дуда?

Дозул такъияги ва къолдабиги, -

Къураб жо щиб бугеб гьанжеялдаса?

 

 

Дуда умумузул хвалчен лъаларищ,

КъватIиб бахъулаго хъатал къотIулеб?

Хъиринго бихьичIищ эзул хутIараб,

Ишан ккун кьвагьани, кьунсрул чIурхIулеб?

 

Дуда доз рорхарал сиял рихьичIищ,

Санал рахъаниги риххун лъугIичIел?

Сунгрузухъ ралагье, гьарун ругеб куц,

Гьури хIаллъаниги, хIурлъун щущачIел.

 

ГIинтIе хер тIамулеб, тIаде цIа  лъолеб,

ЦIолаго кьвагьулеб ургъабикI гьечIищ?

ЦIун кьвагьанщинахъе бацIцIинчIонани,

БугIун лахIул цIолеб цIедехI бихьичIищ?

 

Дунги вукIунаан гIадалаб мехалъ,

ГIурусазул ярагъ анищан абун,

Инсулго букIараб жазаирги кьун,

ЧанцIулги гьесана пулемет боссе.

 

Гьанже вукIинаан керен бухулев,

Кодоса добги ун, дармицаги къун;

Къебелъи гьабизе гьобол вачIани,

Перелудал мащдай жо щоларо.

 

1925

 

РАДИОЯЛЪУЛ ХIАКЪАЛЪУЛЪ

 

Тамаша, Хучбарги шайих вукIинчIин,

Щайдай асул тIохтIа гIурдул чIван ругел?

ГIаламат, Гьиматги палугьан гурин,

Гьабго кинаб хIалтIи, кварал рухьараб?

 

Зодихъе ралагьун паланалги лъун,

Лъилгун хабаралде хиялдай бугеб?

Халатал гIурдузда кваралги рухьун,

Киве вахинадай хапелев вугев?

 

Асул къасд батани телефон лъезе,

Тани щибанилан щай абулареб?

Телеграф батани гьабулеб бугеб,

Гьаваялде араб абго кинаб жо?.

 

АскIоб конторги тун, телал лъезегIан

Тохлъи гIун батани, гIундул рорлъун лъикI.

ТIохтIа гьобо базе план батани,

ПатихIа рехизе мех щун рагIула.

 

Чирахъал ракулеб кагьрубаялъул

Кваралцин гуродай асухъе щварал?

Квачай-хинлъиялъул хIисаб босулеб

Цо хIикмат батилин, тун  вихье живго.

 

Фабрик-заводалда ругьунав Гьимат

Гьодорав ватизе толаро ракIалъ.

 

Техникал рещтIунев гьоболгилъидал,

Цо гьунар гьечIого гьев ватиларо!

 

Гьале бицунаго вачIунев вугин:

– ВорчIами, вац Гьимат, гьикъизин цо жо:

Гьаб дур хIалтIиялъул хIисабги гьабун,

ХIайран рукIанин ниж, жаваб кьеларищ?

 

– Вай, вацал, гьаб хIалтIи дир гьунар гуро,

Гьавадул тел буго техникас лъураб.

Заграницалдасан цIи-цIияб хабар

Хунзахъе босулеб цо сирро буго.

 

– Бихьуда квар гьечIеб гьаваялдасан

Кинаб тел букIунеб, ракIалъул гьудул?

ТIохтIа эхетараб дур кIиго гIералъ

Киса хабар кьолеб, хирияв гьалмагъ?

 

– Гьаваялъ гьулчулеб карачелалъе

Квар хIажалъулареб хIисаб рагIула.

Цоцаде рачарал чархазул ходалъ

Хъамун унеб буго абураб рагIи.

 

Москвалъул къватIахъ хъвалел аргъанал

АскIор гIадин руго гIинда рагъулел.

Ленингарадалда кIалъалев гьалмагъ

Гьаркьидасан лъала ватIа гьавизе.

 

Маданияталда туманкI речIчIараз

Тела гьабги гьанже гьересийилан.

ТIабигIат лъалареб лъелаб агьлуялъ

Лъела гьалдаги цIар сихIру бугилан.

 

 

Культура, техника цебе тIунагIан,

ТIатараб гIаламат гIемераб буго.

ТIолго умматазде, инкъилаб ккедал,

Ункъабго бокIон ккун, кIобокIана лъай.

 

Нилъеда лъаларищ, лъороб чедги лъун,

Лъелго рукIунаан некIо сапаралъ.

Лъабго-ункъо моцIрол манзилги къотIун,

ТIил гIунтIун унаан умумул нухтIа.

 

Гьанже росабазул цоцазде рухьен

Радио букIина ракIалъул гьудул.

РикIкIадаб сапаралъ унев гьалмагъги

Гьава къотIун уна айропаланалъ.

 

1927

 

***

 

Мактабал рагьизе къоял щун ругин,

КъачIай пионерал гьанже цIализе.

ЦIияб лъагIалилъе лъугьунел ругин,

КIвараб жигар бахъе хъвай-цIалиялъе.

 

ГIелмуялъул нухда тIамураб гали

Галанлъун батила тушманзабазе.

Маданияталде буссараб цо бер

Сангарлъун букIина ракIал хъубазе.

 

Радал вахъаравго къвалакь тIехьги ккун,

КъвекIаб цIум гIадин чIа, цIурмихъ гIенеккун.

СагIат микьгоялде мактабалде ун,

НуцIил кIиликIги ккун, кIалтIа эхете.

 

Колоде унелъул Алмасил гIадин,

Цо цебе, цо нахъе бахъуге гали.

Мухъал гьоркьор  арал дур кьерилазе

Кьолел къиматазде къойил валагье.

 

Дуцаги, мугIалим гIайибго буго

Дуда жо абизе дагьаб яхI бахъе.

МоцIрол ахиралде харжалде гIадаб

Хехлъи гьабе, гьалмагъ, дарсал цIализе.

 

ГIелму жавгьар букIин жегиги лъачIеб

Лъелаб агьлуялде ункъабго хьвагIе.

Жагьлу загьру букIин ракIалде ккечIев

КантIизе гьавизе мисаллъун лъугьа.

 

1927

 

ЧОХТIО

 

Рагьдухъан гьунарей гьоболги ячIун,

Анин лъимал хIинкъун хIурудахъ риххун.

Гьелъул бетIералда бер кIутIарабго,

ТIурун ун бугин чу, чIолохъжоги тIун.

 

ТIаде чи вачIиндал рохулел лъимал

Риххизе гьарурай гьоболго кинай?

Гьирица чурхъараб чу тIуризегIан,

ТIаде щвараб балагь щибдаян ккана.

 

БитIахъе почалъул чемодан гIадаб

ЧохтIо берцин йиго азбаралъуй чIун.

БазаркъотIноб чIвараб чадир гIадинан,

ЧIинчIу халат йиго, халкъги тIаделъун.

 

– Лъабго къо базегIан, гьоболасул цIар

Гьикъулеб гIадатги букIинчIо нижер,

Дудехун гьабизе калам бугелъул,

Кинниги цо лъазе бокьун бугоан.

 

– Дун йиго ГIандиса ГIашурал ГьатIи,

ГьитIинаб хъулухъалъ Хунзахъе щварай;

Мунги цо рагIарав гьалмагъ вукIиндал,

Гьобол гьечIей гIадан дуда рещтIарай.

 

– Дуда гьикъичIеб жо щай гурин нилъей

 Щиб, ГьатIи, гьитIинго гьетIараб габур?

 

Шагьри моцIрол гIадаб цIураб гьурмадул

ЦIакъ кьер босун бугин, сабаб щиб, гьалмагъ.

 

– Мунагь гуро горбол, кин гьетIаниги,

ГьитIинаб гьир гуро гьелда тIад бугеб.

Гьурмал кьер тIеялъул бицинчIого, мун

Цин дица баччараб чахтIихъ валагье.

 

– ГьатIи, мун ячIарай Кьохъан ятани,

Кьодул сак биххичIеб, гIаламат гьечIищ?

Гьайтоналъ ятани, тройкаялда

Кин кIварай яччизе чохтIоги мунги?

 

Боркьараб кор гIадаб ГIортIаколосан

Квачан ятиларо, роол гIужлъидал?

Iарасмайдан" гIадаб Дангизалъусан

Бахьараб гIетI бачIищ, гIураб юк бугин?

 

Бахъулеб-къалелъул къайицадахъаз

КъваригIараб кумек кьолеб батила.

Къасде егулелъул тIаса рехизе

ХъизаналъулIаги щал чагIи ругел?

 

РачIа, цо читалъул чохтIоги гьабун,

Бахъун речIчIе, ГьатIи, рачIхалат гIодоб.

ГIадатIе тIеренаб кверлъенги рехун,

Гамида бигъине бичизин чIинчIу.

 

– Округалъул гIадат гIодобги рехун,

ГIадаллъун гьечIо дун форма хисизе.

ГIандадерил росу басраги гьабун,

Гьеб буго ГьатIица гьабилареб жо.

 

– ГьатIи, ракь-ракьалъул гIадатин абун,
Г
Iантал ишал руго нилъеда жанир:
Щибаб соналъ Ругъжаб хвалчен хьваг
Iулеб
Г
Iадат букIанин ЧIохъ, берцинищ бугеб?

 

ЧIегIераб хIоржодал габурги бухьун,

Мегъ сверулин халкъалъ, гъолъул магIна щиб?

МагIарул росабаз хур бекьилалде,

Хасел бакьулъ рахъун, балеб оц щиб жо?

 

МачIхъадерил вехьас рехьед гъурараб

РагIичIищ, гIадатал гьарулелилан?

Рахъил бетIералда перелоги лъун,

ПонцIон руго турбай инкIкIвелдерица.

 

АрабгIан бакIалде гIадатги рехун,

ГIелмуялда рекъон хIалтIизин, ГьатIи.

ГIантал пикрабазде патихIа цIалун,

ЦIияб гIумруялде руссун лъикI, гьалмагъ.

 

– Дун сабаблъун росдал гIадат хвезегIан,
Хун лъик
I гурищ ГьатIи лъабцIул батIаго?
Халкъалъе дидасан рогьо щвезегIан,
Ругьунаб гьир бугин, баччун йикIина.

 

Гьаб чохтIо-кIазалъул дий бугеб гъийин

Чияда лъаларо дидаго гIадин.

ЧанцIул бицаниги, цо гIилла буго:

ГIадатлъун батидал, тезе кIоларо.

 

 – Гьеб гIазабалда гъоркь гIумруги тIамун,

ГIадат цIуниларо цIодорав чияс.

ЦIар  бахъун бицине мунго нечараб

Цо гьунар батила… талай, талалай.

                                                                                             

1928

 

ЭБЕЛ, ЯС ВА БАЗАРГАН

 

– Эбел, нолъ нилъеде вачIун вукIарав,

ЧIухIарав гьобол щив, гьес бачIараб щиб?

Нужерги гъосулги гъастIа букIараб,

Балъгояб кIалъай щиб, щурун бицунеб?

 

– Гьадав гурищ, дир яс, росу, бахилав

Хундерил базарган, Залмул МухIама.

Досул сайигъатги гьале, дир канлъи,

Дуе шелбеталги,  шалил юккаги.

 

– Эбел, базаргабаз боцIуда гьоркьоб

Би цIцIулилан гурищ цIар букIунебан?

ЦIиял шелбеталги, шалил юккаги,

Щибго жо гьечIого рачIарал киндай?

 

– Йилълъа, яре, болъон, мун регIун йигин,

РагIа-ракьан бахъун цIехолдичIого.

Бихъун кьунин дунял, кьабгIе дурго кеп,

Ккунин хIамил рачIалъ цоги чаргъедо.

 

Эбел, курс бихьичIев ккоге гьалмагълъун.

Кинго дир гьесдехун гьудуллъи гьечIин.

Класс батIиясде битIуге килищ,

БоцIуда бахиллъун хиял лъоларин.

 

– Вай, жеги арайищ, ун йиссарайищ,

Росасул бицине кин нечоларей?

 

Инсуй бокьаралъуй кьеян чIечIого,

Кьуркьудизе ккани, дур ихтияр щиб?

 

– БетIер къотIаниги, къабулай гуро

Къалам кколареб квер каранда лъезе.

Къаникь тIупаниги, мукIурлъиларо

Мактаб рагьуларев гьудуллъун кквезе.

 

– Бегулеб гIарацги гIиял къайиги

Къабул гьабичIони чIваларейдай мун?

ЧIахIиял хурзалги ххамил базарги

Берзуе гIечIони, гIодой речIчIун хва.

 

– Эбел, квеш кIалъаге, кIоларин кинго

Канлъи-лъай рехизе ххамил натIазухъ.

Хехлъуге, дир эбел, ургъел бикьизе

Бокьоб боцIудейищ нуцIа рагьилеб.

 

– Мактабал рагьиги курсал цIалиги

Кепказул ход гурищ, хал гьабе, дир яс.

Халкъалъ кочIол макънал кин рачаниги,

Чадиде руссунин, босе дир гIакълу,

 

– Эбел, мунищ гIантай, дунищ гIадалай,

ГIелмуги жагьлуги борцунел ругел?

Бице, кIиязулго кинал нилъ тохал,

Канлъиги бецIлъиги цIазе лъугьарал?

 

Эбел, боцIи хола, цIа ккун бухIула,

ЦIали буго давла, – дида лъалеб жо.

ЦIогьорас хъамула, хъурмица уна,

Хазина лъай буго, лъалеб батани.

 

 

– ГIелин, юцIцIа гьанже, цIарбахъадил яс

ЦIорон хутIанин дун дур жавабаца,

Гъадил тIинчI лумияб эбелалдаса, –

Абунщинаб нахъе босанин дица.

 

1928

 ТIАГЬИРГИ ЗУГЬРАГИ

(ГЬИЖРА)

 

I

 

ТIагьир, гьал гIадамал унел рагIулин
ГIатIидаб ракьалде, кьолон лъикI гурищ?
Радал вахъарасул кьегIер цIуябин,
Кьижун вукIинчIого, кин къачIаларев?

 

– Инсул мина дица тезегIан, Зугьра,
Таманаб гIатI ххина Г
Iалил гьабица.
ТIагьирил гъажалда хулжал разег
Iан,
ГIемераз бахина Магьхъадерил кьо.

 

– Инсул минаялъул магIна лъаларо,
МагIишат лъик
Iалъуй гочин гурони.
Рагъдул кIалтIу гIадаб кIудияб мег
Iер
РагIуларин, ТIагьир, тIаме цо гали!

 

– Зугьра, умумузул аби букIуна

БакI къватIиб беццеян, роц Хунзахъ лъеян.

Росу таралазе, таватур буго,

ТалихI кьоларилан, рагIичIищ дуда!

 

– ТIагьир, щибаб соналъ савуца холел
Салт
Iа хурзал тани, талихI къина дур.
Цебе кьуч
Iал тIамун, тIаде ракь рехун,
Т
Iалаби рекьун чIа, кьо бахинчIого.

 

– Дун чIаго вукIаго, батIияв чияс
Бет
Iер бегьиларо дир минаялде.
Т
Iагьирил къаданиб къоно чIвачIого,
Ч
Iахъен бичиларо, бичас биччани.

 

– Вихха-викаясул кутакаб мина,
Кету баханиги, рахи бортулеб!
ТалихIкъад ч
IухIараб чIахъен бихьулищ,
Пурцил махх т
Iерхьани, тIалу баккулеб!

 

– Росу тун унев чи туснахъ вукIунинин,
Дица чIварав чийищ, я гъураб цIайищ?
Такъсир бихьунлъидал тамихI гьабулеб,
ТалихI кьеяй Зугьра, бице дир мунагь!

 

– ТIагьир, дуда чIвазе гIайиб лъаларо,
ГIантав рос ккеларо талихI бугелъе.
ГIакълу дагьав вижи дур мунагь гуро
Дармица къурай дун къотIуде щваги!

 

– МагIарул гьогьенги, гьуинаб лъимги,
Гьелъул къимат лъачIел къела дармица.
ЛъарагIалде араз бикъун бачIунеб
Бакъул унтиялъухъ урхъун ятила.

 

 – ТIагьир, гьулавуги первий харабги,
Гьелдасан батила унти бахунеб.
Радал къалияги, кьаси чурпаги, –
Чорхой рекъолареб къагIида буго?!

 

– Дуй бокьун батила лъарагIайилан,

 ЛъикIаб ретIун, кванан, кепал гьаризе?

Гьеб даража дуда, дир гъарин Зугьра,

Гъванща бихьаниги, бихьизе гьечIо.

– Дур боцIиги къачIан, къеда ракги чIван,
ЧIалгIун бугин, ТIагьир, тIаме дида цIар.
Къо бихьун магъилъа магьалги раччун,
Дир мугъ унтун бугин, дун жахIайго те.

 

– Мун лъида ццин бахъун, сунда ракI бакъван,

 Къацандулей йигей, габур чIвачIого?

РетIине камунищ, квине тIагIуншц,

ТIагьир гIоларого гурей ятани!

 

– Дур хиял батила, некIо гIадинан,
НикIалайил харзин Зугьрат
Iа лъезе.
Ццин бахъанщинахъе, гIансаги босун,
ГIисинаб бакъаналъ дир хIур к
IутIизе.

 

Доб нужер зулмуги зарул бакIлъиги

НикIалай унелъул арабин цадахь.

Данде гаргадани, габур чIвалеб къо,

ЧIахъаги инкъилаб, къарабин ракьулъ.

 

– Зугьра, гьелъул хабар хадуб бицинин,
Сордо унеб бугин, регун лъикI гурищ?
Цо къаси макьилъги щиб бихьулаян,
Чирахъ гIодой кьуре, кьижизин гьанже!

 

II

 

– ТIагьир, гьижраялъул пикру кин ккараб,
Бицунаго нухтIа хутIун букIараб?
Дидани сордоялъ цебеса инчIо,

Цо авлахъалдаса хъабхъал раччулей.

 

– Гьел хъабхъил гIоркьазухъ кьибилги бичун,

Нечон вуго, Зугьра, гьижра гьабизе.

КьочIой газа чIварал умузул асс

Апараглъиялъухъ кIвеларо кьезе.

 

– Дида асул гIадаб кьибил бихьичIо,
Щиб суал кьуниги, кьочIой рехулеб.
Кьоч
Iол инсудаса асул пахрулъи, –
Мискин базаралъе балагь гьабурав;

 

БоцIуй гIалах гьечIеб, гIияй мечI гьечIеб

Гьал ганчIалъе вачIун газа кьабурав,

Бакизе цIул гуреб, цIезе лъим гуреб,

ЦIада росу кквезе сабаблъун ккарав.

 

– ГIазу бан цIер гуреб, цIад бан хIарщ гуреб,
ЦIада гIадаб бак
Iго бугодай, Зугьра.
БугIа-ролъ бахьинаб, бихьинал т
IарцIаб,
Мадина какизе кин нечоларей?

 

ЧIондокьа квер босун, Муса рещтIараб

РосугIаги гурищ, гаргазе ккани.

Басрияб рокьода цIигьан хIалтIулев

ТIабибгIаги гурищ жанив вахъарав.

 

Хасел чIун сордоялъ цо-цо цIа базе,

ЦIоралде бихьулеб Хьамирхьу гьечIищ?

Щибаб роол моцIалъ цIигьул хIебтIулеб,

ЦIад байдал гIекколеб ГIинохъо гьечIищ?

 

НикIкIил хIал батидал хIайван кIанцIизе,

Канлъи бихьулареб БецIахIар гьечIищ?

Росдалго гонгазул рецIцIел буссараб,

Басрияб махI чIвараб хIорил лъим гьечIищ?

 

 

Гьоло тIегьазегIан тIинги гендурги

ТIад гIакIа лъечIого квине толарищ?

ТIаде, гьеб гIечIелъуй, гIачIанкъвалуца

ГIундузда нахъаса цIира гъунарищ?

 

РоцIаде кьижулел, кьиндал цIоролел,

ЦIад байдал ххенолел гъабал льаларищ?

Гьаб нилъер бегьоги мичIчIил рохьалги,

РачIа лъезин, Зугьра, цIадироялда.

 

ЛъарагI авлахъалги, эзул рохьалги

РачIа дуцаги лъе, лъалин гьеб мехалъ!

Гьалшинал нигIматал гIодорги рехун,

Вахъунаро ТIагьир тIалъиялдаса.

 

Маххул рахсалги ран вехъерхъаниги,

Регуларо дица Гендерил парсал!

Гьаб формаги ретIун ТIагьир ваккани,

 "Гьуя тавлу", – йилан твила лъарагIаз.

 

МагIарул сагула, саххадерил хьит

Сурун бихьулеб куц бихьанин дида.

Бухари тIаргъалги тIаде хъубухъун, –

ТIагьирида лъала лъарагIазул хIал.

 

ТIад беэнлъи хъвачIел хъубчулги ретIун,

ХъачIаб агьлуялъул гьудул дун гуро.

 

 Рагьабазде хъил тIун, тIохазда щегI ккун,

Чан къоялъул петер, пана дуниял?!

Щибаб азбаралда кухниги гьабун, –

Кванил ургъалида хвела гъоб агьлу.

 

 

Гьезул устул-бакIги, караваталги, –

Кида хвезегIаги хиялдай буго.

Гъоркьан тIанса-салмаг, тIасан арбабаш, –

Мун щвечIелъул Щурай, щиб пайда, Зугьра.

 

Радал-бакъанитIа самоварги лъун,

Ссийилан ратила тIурччи бухIулел.

Сардилъ рагьабазда фанаралги ран,

Гьабулеб жоялъул гIадлъиго гьечIо.

 

Гьезул пружинал, панпадул бусай, –

Бецен гьабулаго, ццин бахъунеб куц.

"Зингеран" цIарги лъун, цо гьоко буго,

Партал букъулеб жо рукъ бухIаязул.

 

Дида гьанжелъагIан бихьараб гуро,

Бихьинал жалазги сапун бахунеб.

Мегеж хъахIлъизегIан лъараб жо гуро,

Лъаб-лъаб къоялдасан партал чурулеб.

 

Гьел чIухIухъабазул чи гурин ТIагьир,

ТIокIаб гьижраялъул цIарго бахъуге.

ЦIекIаб агьлуялъул гьалмагь дун гурин,

Гьикъулев чи ккани, бице дир салам!

 

III

 

– Маданияталде данде бахъараб

Дурго инсул хвалчен хъатикь ккве, лачен,

НухIил гамидаса рещтIунеб мехалъ

БукIараб хасият хисизе тоге!

 

Танхьил цIураб квилу кисинибги лъун,

Кор боркьанщиналъуб бухIулев вукIа.

Гьасул бугъил бицун, гъосул гьвел бицун,

Тоге годекIанир ганчIал цIорозе.

 

Воре, квер-бералда сапун бахани,

Сси хварабин нилъер, лъуте гьелдаса.

ЛъагIалидасанги партал чурани,

Гьелъул дида лъалин букIунеб рогьо.

 

Бежа-белъиналъул хал гьабичIого,

Хъурмица гIадин кун кодой щвараб жо.

Кинаб ретIаниги, агъаз гьабуге, –

Гъизил макъар къан те, къадру холебин.

 

Нилъер умумузда лъаларогундай,

ЛъикIабани, ТIагьир, тIохда щегI кквезе?

Ракьулъан бахъулеб хъил щвечIогодай,

Хъорщол рагъабазде тIезе бокьани?!

 

Бухариги, ТIагьир, тIагъурцин гуро,

ТIохьол хинлъи лъачIез лъолеб жо буго.

ТIимугъ щолареца боси гурони,

Гишил хъабарчаги лъица ретIунеб?

 

ТIанса-салмагалъул цIар гьабула аз,

Гьелдаса тIарцIабищ цIаха букIунеб?

ЦIакъабго жо гIадин толин арбабаш,

Туртидаса элъул лъикIаб жого щиб?

 

ГIадамаца рагIи кин бицаниги,

Караваталдайищ эмен ватарав?

Квана-гьекъолелъул устулги бакIги

БукIарабищ инсул, эсухъ балагье?

 

 

Панпадул бусада хьибил лъеларо

Хьимал ургуялда вегун ругьунас.

Лампа-панаралъул нур букIаниги,

Нилъерго шиша лъикI, щекъерги бухьун.

 

Бицатаб рукIкIада квасул кунги ххун,

Квералъ букъе партал, рекъей бокьани.

Ригь-ригьалъ гьализе самоварги лъун,

Ссиял гьаризе нилъ регIунищ ругел?

 

НуцIил некь толареб бугьаги бичун,

Нугъай босиларо масло тIагIинчIес.

СуркIа цIолеб гIака квер босунги тун,

Ганщил моцIо цIалищ цIодорлъи гIуралъ?

 

ГIазу бананиги цIер бетулареб

ЦIан битIараб авлахъ урхъарасе те.

ЦIадал хIаллъаниги хIур биччулареб,

Чанги букIинаро нилъер гIадаб бакI.

 

Нагагь гьве бортани, гьелда речIчIизе

ГьецIо щолареб ракь щай къваригIараб?

ХъущтIун гIодов ккани, кверал ралареб,

ГохI-щоб гьечIеб майдан дуе кIваричIо.

 

Гьакица къватIибе тIощелги баччун,

Бичулев вукIинищ бищун цIакъаб жо?

Цо-цо гьоркьо-гьоркьоб гьирихъги хьвадун,

Нилъерго гьаниб лъикI... гьаракIунийхун.

1928

 


 

 

 

 

 

 

МИКЬАБИЛЕБ МАРТАЛЪ
К
IОДОЦА АХIАРАБ КЕЧI

 

Жакъа, хирияб къо кIодо гьабизе,

КIодоэбел хваял, дун йиччаларищ?

Руччабазе щвараб ихтияр баркун,

Херай йикIаниги, цо кIалъазе те!

 

Ихтияр щваниги, щиб жо эбали,

Жеги дир тIанчIазда бичIчIулеб гьечIо.

Гьанжеги некIоги букIараб хIалтIи

БатIа гьабизего гьунар гIун гьечIо.

 

МухIамаги дунги данделъун, гьале,

Лъебералда хадуб хасел батила,

Нижеда бихьичIеб чIегIераб-хъахIаб,

Щибго жо хутIичIо, хвел тун батIияб.

 

БитIахъе анцIго сон тIубарай гIадан

ГIи бугев чиясде юхьун ятана.

Тухум-кьибил тIокIав, рес бугев чиян,

Расги бокьичIого кьуна инсуца.

 

Дун ячине бокьун, кьеян гьарулел,

Кьолбол васал тана, хадур ралагьун.

Диргун гIел бащадал, гIамал рекъарал

ГIемерал рукIана, – кIвечIо йорчIизе.

 

КIудав гIадан довги, гIечIей жо дунги,

ГIамалго рекъечIеб къадар букIана.

Къо-асс бугев авги, мискинай дунги,

Дирги МухIамилги махIго рекъечIо.

 

Нухда данде ккарав бихьинчиясда

Хьимун дун кIалъани, лъолаан бугьтан.

Лъадай-нахъеялъул хъаравуллъи ккун,

Данде щив чIваниги, щакдарулаан.

 

Изну босичIого, къватIий яхъани,

Къаси чи кьижидал, кьолаан гIазаб.

Щибго гуребщинаб рагIиги кьолон,

Кьалда ана нижер гIемераб заман.

 

Бугеб унти бицун, инсухъе ани,

"Росасда хва!" – йилан хьамулаан эс.

Хунзахъе анани, – эзулги гIамал

ГIи-боцIи бугесде цIалеб букIана.

 

ГIурцIмадул хIисабалъ хIалтIананиги,

ХIал хьечIо МухIамил махIги дидаса.

ХIамида кIолареб магь баччаниги,

Бечедай гьечIилан, чIвана багьана.

 

Магьари хIалал тун, рокъой инеги,

Инсудаса хIинкъун, къагIида ккечIо.

Ахиралда вахъун, хъарабагъ гIадай

Цо гIаданги ячун, гIакъуба кьуна.

 

Хасало печрокъор жалгоги рукIун,

Жаниб гьури балеб гьорой тIамуна.

Гьелда нахъа цIулал сажиналги къан,

Накку хъирщун тана хъизанги дунги.

 

 

Щибаб соналъ хъураб хъвехъариялъул

Хъарсараб ракьацин кьечIо лъимахъе.

ХъахIаб ролъул гьирал кунел ругелъул,

КигIан гьитIинабги течIо бихьизе.

 

МагIу ххун, чед кунел чанги нижги тун,

Чакар-чай гьекъана, гьикъун кIалалгун.

Чи гурхIараб хIалалъ лъималги ракъун,

Лъадиялъги эсги росарал кепал!

 

ЦIияй гIаданилан, гIодой эйги тун,

ГIертIица лъим баччун, ччукIана дир мугъ.

Щибниги элдехун инкар гьабуни,

Эс гьикъараб къоялъ къулана дир гьод.

 

ГIодулел лъималги каранде рачун,

Чан сордо борчIараб чIахIил бусада!

Кинидал мокъида къвал банги егун,

Дица нухда лъурал хасалил сардал!

 

Бугъарав гьоболги гьесул хьваниги

Дихъе рехулаан хъулухъ гьабизе.

Хъабчилав вачIани, чIухIараб рокъов

Къулизе течIого, толаан дида.

 

Тамахаб пихъ босун, гьобол вачIани,

Гьагьал – МухIамилъуй, хIама – нижелъуй.

МагIардаса гIухьби рачIараб къоялъ,

КъулагIи – гьесулъуй, гьел жалго – дилъуй.

 

Нухдаса вуссиндал, сайигъат бикьи

Бакьинаан дуда эсул бихьизе.

Цере рахъун хулжал элъухъеги кьун,

Кьили бачIунаан нижехъе битIун.

Хъатикь ккураб цIалги цIорораб кIалги,

КIиябго кьолаан кьили гIечIелъуй.

ВачIуневщинахъе шелбетал росун,

Дандияй гIуцIана, дун гIицIго тана.

 

ЦIияй бахIаралда гвермендай чIвайдал,

Габур бахчараб кIаз кIвечIо босизе.

ТIарамагъадаги нухда лъуна дун,

ЛъабцIул бадибги тун, таманай юхун.

 

ДармантIагIадица тIамуна дир цIар,

ТIокIаб нахъ буссине рее гьечIеб хIалалъ.

Рокъоса букIараб къайи-цIаялъул

КъватIибе борчIизе жого биччачIо.

 

Къадиясде кIанцIун, бицен гьабидал,

"Басиялъ гIощтIол гIоркь хъублъун батана".

Дидаго дицаго чохьолъ жо чIвазе

ЧанцIулха гьесарай гьесул кьогIлъиялъ?

 

Кьурул гIажал босун, гIадада хвезе

Хиял чан гьабураб гьалагаб ракIалъ?

Эдинги, дир бетIер чармил батила, –

Чан тIилха гъурараб гъарималда тIад?

 

Чияда божуге, жиндаго гьикъе,

Пакъир дир мугъзада гъецI чан бекараб!

Дун гIемер къоял ран къуларай гуро,

Къварилъаби бакIлъун, бекана дир мугь.

 

Къванща хъахIлъизегIан херайги гуро,

Хиялаз гьаюна гьалде дун ккезе.

Гьелщинал балагьал гьород риччараб

Поролетаразул класс чIахъаги!

ТIолго дунялалъул руччабазул къо,

Гьайгьай, даимлъаги Микьабилеб март!

 1928

БИДУЛ ТУШМАНЛЪИ

 

"Налъи холарин" абун,

"Би бакъваларин" абун,

Умумузул кициялъ

Кунел руго гIадамал,

 

Ккараб къо борхичIони,

Бараб лълъар гъекъечIони,

Къадараб цIар чIвалилан,

ЧIвалел руго цоцаца.

 

Цо жо жинда абуни,

АнцIго данде абичIищ, –

Эв чи гIаданин абун,

ГIадамаз рикIкIунаро.

 

ГIалхул хIайваназул иш

ХIамиятлъунги рикIкIун,

ХIамабагьадурлъиялъ

Мигьлъун унеб буго халкъ,

 

Масала, хал гьабизин

ХеречIдерил росдаде,

Хварасдаса чIварав чи

Чан цIикIкIун вугевали.

 

Хабалазул заназда

Заметка гьабе, вацал,

Босноб къадар щварасул

Къаданиб чан бугоян.

 

ГодекIанив кIиго чи

КIалъазе ккаралдаса,

КIутIун гъоркьчIелги гьабун,

ЧIван рехула цоцаца.

 

Рагъидаса гъалдибер

Гъоркье рехун хадуса,

Ханжар лъухьи гурони,

ТIокIаб жо гьечIо гьезул.

 

ХеречI руго магIарухъ

Бищун эркенаб росу,

Округалда жанибго

МагIишат гIатIидаб бакI.

 

ГIарахъмегIералъул мугъ,

Гъойсубоялъул цIину,

ЦIорорал иццазул лъим,

ЛъикIаб гьуинаб гьава.

 

МагIарухъ хьибил цураб,

Хьиндаде бох биччараб,

Бичун боссе ккечIого,

КIиябго рахъ тIубараб.

 

Росда цебе цураб мегъ,

Сверун гIатIидаб гIалах,

Халкъалъул бер бахилаб,

Махил, накIкIил, гьадил рохь.

 

 

Ал руго бакI бечедал,

Жалго мискинаб агьлу.

Питна бекьун гурони,

Ракь хIалтIулареб уммат.

 

Умумузул ирсилан,

Илбисги жаниб хьихьун,

Жалго магIишаталде

РегIел гьечIел гIадамал.

 

Цоял лъукъун, цоял чIван,

Цо тайпа туснахъ гьарун,

Цониги ватуларо,

Тушман нахъа гьечIев чи.

 

ГьитIинаб росу гурищ,

Нусго цIараки гьечIеб,

Нагагьаб сон унаро,

Ункьо-щуго чи чIвачIеб.

 

Жив ургьивго вукIаго,

Эмен чIвараб лъимерги,

Лъай-гIакълуялде щведал,

Къисас боссе бортула.

 

Тамаша, рагъаниги,

Рекъон уна гIадамал,

Бакъвазего толареб

Бидул чIорто рагIанищ?

 

Рукъалъул къадал рорлъун,

КъватIире картIалги лъун,

КидаллъагIан жаниб тун,

ЖахIда-илбис хьихьилеб?

Балики, кIигоясул

КIалъай кколебги гIадат,

ГIумруялъго сунареб

Питна кинаб букIунеб?

 

Ццидакье цоясдасан

Цояв хвезе бегьилин,

Нахъаса кьотIи гьечIеб

Бидул тушманлъи щиб жо?

 

ЛъикI букIинчIищ Хъилидай,

Хъизан-лъималги хьихьун,

Хвел тIаде гIунтIизегIан,

ГIенеккун чIаравани?

 

ЧIван чигун вахчун вугев

Гуллачиде балагье:

Балагь-гIакъуба гуреб,

Щиб лъикIлъи гьесий щвараб?

 

Умумуз бекьараб кьал

Кьара гьабун чIечIого,

Кьолболъан бахъун рехе,

Хириял гьалмагъзаби!

 

Халкъалда жанир гIурал

ГIадамаллъидал нилъги,

ГIалхул хIайваназул иш

ХIалтIизе бегьиларо!

 

ХIайван гIадамасдаса

БатIа гьабизе ккани,

БатIаго рачI букIинги

ШартI гуро, гьалмагъзаби!

ГьитIинаб жо нилъеца

КIодо гьабуни, вацал,

КIудияб нахъа цулин,

Цодагьаб пикру гьабе.

 

Ццидал къали гьекъечIес

Бакъул кеп босуларин,

Гъоркьан-тIасан биччан те,

ЧIахъаги маданият!

 

1928

 

БАГЪИЗЕ ГЬВЕ ХЬИХЬИ

 

Эмен вугин гьал къояз
ПунцIараб рахълъен гIадин,
Хъизаналде вагъулев,
Гъосда гьабулеб жо щиб?

 

Берцинго ниж кIалъани,

Ци гIадин гъулгъудула,

ЦIакъ гIамал хисун бугин,

СабабгIаги хъвай, ГIали.

 

– Росулъго аваданав
Инсуй ккараб г
Iузру щиб,
Г
Iадан кIалъаялдасан
Ватич
Iони, талихIкъад.

 

Эсул хъатир рехараб

Хъизанги нилъер гьечIин,

Хъубал жалазул хIалтIи

БукIинадай, дир эбел?

 

– Эбел йигин пашманго,
Щай мун къварилъахъдулев?
КъваригIараб-тараб жо
Дида кин абулареб?

 

Дун вукIана абулев

Ирга щун ватилилан,

 

Гергилазул Давудги

Дагьав щокъго рагIидал.

 

...Инсул кара биххана,

Кутакаб ццин бахъана,

Гергил цIар бахъарабго,

Бадиса цIа пирхана.

 

– Борхатаб кьолбол бетIер
Кьер хисичIев Гергида
Данде бачине ккани,

Нич гьечIищан ахIана.

 

– Эмен, бакъвараб къадру
Къабул гьабулеб гьечIо,
Къалмил гуреб мацIалда
ГьоцIо аз хъвалеб гьечIо.

 

Жеги кьер хисичIевги,

КьочIой газа чIваравги,

Чи ватIа гьавулеб жо

БетIер гурони гьечIо.

 

– ГIали, гьебищ дур чилъи,
Чолол ракьанде вакке,
Мун гьединав вугелъул,
ГурхIунищ дун унтилев.

 

Давудил гьвеца лъукъун,

Лъабго къо буго "Гороч"

Чуруде борхичIого,

Холарев щай мун, ГIали.

 

– Эмен, гьвел бицарав чи
Гьелъул багьаяв гьечIо,
Бергьаниги къуниги
Къварилъизе ккеларо.

 

Цо нухалда гважуца

ИчIго гьабулеб таращ

Тазаял гIадамаца

 ГIин тIамулеб жо гуро.

 

– ГIали, квер кIобокIани,
Килищ бортулеб гьечIо,
Мун тайпаялъул васни
Восулареван дица.

 

Росулъ лъикIаб бугъаги,

Багъун бергьунеб гьвеги,

ГьанжелъагIан ГIобода

Давудилищ букIараб.

 

– Давудил мунагь гуро,
Герги къватIиса вукIин,
КъваригIел гьечIеб хабар
Херав чияс бицунге.

 

Гьесул гьвеги бугъаги

Багъун бергьунин абун,

Мунго дуцаго чIвалеб

ЧIухIи гIадахъ босуге.

 

– Яхъа, ГIаща, гIанса кье,
ГIалица къо реханин,
Къулараб мугьги босун,
Сапар бухьине кканин.

Рихье, дир хулжал росе,

Хухгун лемаг цебе гъе.

Цо лъикIаб гьве босизе

Росабалъе вахъинин.

 

...Мугьзада хулжалги ран,

Хочбар къватIив лъугьиндал,

Халкъалъ гIайиб чIвалилан,

ГIалида яхI речIчIана.

 

Хабалъе бох бортарав

Эменги нухтIа витIун,

Хадув балагьун чIезе

Бегьиларилан ккана.

 

– Эмен, мун парахат чIа,
Гьеб иш дица тIубала,
ТIаде гьаб къоялде дун
Гьвеги бачун вач
Iина.

 

Дуй бокьулеб гьве кинаб?

Гьидалъанищ дун инев?

Ахирияб жаваб кьун,

Жакъа дун нухтIа витIе.

 

– Мун а, дир вас, Гьолокьан,

Гьоноде щун, ТIелекьан,

ТIад вуссутIа бегьила

Гьидалъан мун вачIине.

 

Нилъей къваригIун буго

Къоккун багъулеб тула,

КIалалъ гъалбацI ккуниги,

ГъанцIулеб бакьан гуро...

Инсул васият тIубан,

ТIелекьан арав ГIали

ТIаса Бакълъухъ рещтIана

Шагьунил Гьиматида.

 

Гьидерил мухъги тирун,

ДатунатIе щваралъуб,

Таращ босана бичун,

Чахъу-кьегIер кьелилан...

 

Вай тамаша-гIаламат,

ГIали кватIулев вуго,

Квешал макьабаца дун

Кьижизе толев гьечIо.

 

Яхъа, дир яс ПатIимат,

ТIохде яхун, хал гьабе,

ТIилида гьвеги бухьун,

Вихьуларищ вачIунев?

 

Инсул амру тIубазе

ТIох борхаталъуй яхун,

Хал гьабурай ясалда

Цо нухлулав вихьана.

 

Эмен, цо гIадан вуго,

ГIалида пархен буго,

Хадуб таращги гьабун,

Тобот бахунев вуго.

 

"Гьев чи ГIали вугилан",

ГIедегIун вахунаго,

Малидал гIучIги гъурун,

Гъоркъе вортун вачIана.

Росу рагIалде щварав

ГIали тIад гIунтIилалде,

ТIарамагъадисеб рухI

Босун ана Хочбарил.

 

Хадуб хъураб басидул

Цо ракьаги щокъроб къан,

Щуабилеб къоялде

Хадуб таращги хвана.

 

Хочбарил чухъа ретIун,

ТIасан гьесул рачел къан,

Къаданий чIун, ГIащаца

МагIил рагIай абуна.

 

Мали босун унелъул

Инсуй нух битIиялъе,

ТIохил рагIалде яхун,

Ясалъ тIад квер бахъана.

 

Росдал гIолохъабаца,

Цин-циял гъоркьги речIчIун,

Хъамун ана жаназа,

Женазул гьури гIадин.

 

1928

 

ХОНЖРОЛ ХIАКЪАЛЪУЛЪ "МАГIАРУЛАВ"
ГАЗЕТАЛДЕ БУГЕБ ХИТIАБ

 

"МагIарулав", халкъалде

ХитIаб кин гьабулареб,

Ханжар бухьиналдасан

Бихьулеб канлъи гьикъун?

 

Мун щолареб бакI гьечIин,

Щай цIеха-рехолареб:

Махх-чараналъул хъарщи

Щай бараб жо чахьалда?

 

Накалда хIара кIетIон,

ТIагъиялъ керен бухун,

КидалъагIан бокьараб

Кьавуца квад баччизе?

 

РекIунев-рещтIунелъул

БакI-бакIалда тенколеб,

Баркат бахъараб алат

Аралъуб рехулареб?

 

Ханжар бухьун батани,

Рохьоса цIул гьабизе,

Гьелъухъ унеб гIарац кьун,

ГIащтIи щай босулареб?

 

ГIадада холеб хIайван

Хъвезе батани борчун,

Чвантиниб нус лъеларищ,

Рас кIкIвазеги бегьулеб?

 

Гуро, цо формайилан

Гьабулеб жо батани,

Гьеб рагIиги гIакъилас

ГIиллалъун босиларо.

 

Балики, умумуца

Ирсалъе кьунин абун,

Кьалде инсан тIамулеб

ТIагIел боссе ккеларо.

 

Масала, гIадан вуго

ГIатIгояб тIил гIадав чи,

ЦосагIат ццин бахъунев,

Нахъуйги ракI батулев.

 

Ццин бахъараб сагIаталъ

ГIакълу гьаваялде ун,

Гьалмагъасде бахъулеб

Хъубаб алат жибго те.

 

Дица ханжар халкъалъул

Къавудайилан тола,

Къо тIаде гIунтIилалде

ГIадамал нухда лъолеб.

 

Лъай дагьаб заманаялъ

Зарул кутак бацIцIине,

Зулмуялъ боцIи кунеб

БецIаб халкъалъ бахъараб.

 

 

Ханжаралъе биххулеб

Махх-чараналъул гьабун,

Пурцида махх чIванани,

Хайир гьечIищ, МухIама?

 

ГIащтIи, жини, харицел,

Хъандиро, нилъ гьабуни,

Дуйго нахъа батила,

НухтIе бараб тIех гIадин.

 

Амма ханжаралдасан

Бахинеб хайир буго,

Халкъалда гъорлъ течIого,

Турмаялде мун рехи!

 

ТалихI къун, дандиясул

Дуде квер цебе ккани,

Цогияс лъади инги,

Лъимал бестIал хутIиги!

 

Дур ошибкаялдалъун

Камурав гьалмагъасда,

КигIан ракI бухIаниги,

РухI лъезе хIал кIоларо.

 

"Яргъица чийин абун,

Чоца багьадурилан", –

Жагьилияб кициялъ

Гуккизе чIоге, гьалмагъ.

 

Маданияб лъай босе,

ЛъикIаб тIабигIат куцай,

Лъелгун цадахъ байтулман

Царгъида нахъе рехе.

Дудаго рихунеб жо

Халкъалъе гьабичIони,

Ханжар къваригIунарин, –

ГIадада махх баччуге!

 

1928

 

ЛЪЕХЪ ГIАЩИКЪАЛ РОСАБИ

 

Ниж бекьечI, гинчал, цIигьул –

ЦIакь пуланал росаби,

Гьекъезе къеч хьвазегIан,

ГIумруялъ лъим щвечIеб халкъ

 

Нижер лъетIе батила

ТIубараб версталъул нух;

ТIокIаб жо гьечIониги,

Гьеб гIоларищха, вацал?

 

ТIагIинчIого гьебгIаги

Даим букIунеб ани! –

Цо-цо нухалъ гьебги къун,

Къо бухIунги хутIула.

 

Нижер чIужугIаданалъ

Лъеберго-кIикъого сон

КъанагIатги баларо, –

Ругьдал унти ккун хола.

 

Хасало мегIер къотIун,

КъулгIаде лъетIе хьвадун,

ГIемерисел руччаби

Чехоткаялъ рехула.

 

Риидал хьухь бахиндал,

Гонгикь лъезе къачIарал

 

Къалал рукIуна нижер

Жив-жив чиясул рокъор.

 

Хаселалъ бараб гIазу

ГIодоб ккезе течIого,

БакIарула нижеца,

КIвараб хIаракат гьабун.

 

ГъежтIа могороги лъун,

Лъебелазул рохьой ун,

ГIоралъ цIул бачунезда

Бахиллъун рукIуна ниж.

 

Гъваридаб ралъад къотIун,

Релъеда-къад хьвадулев

Гамихъанасда урхъун,

Ана нижерни гIумру.

 

МугIруздасан чвахулел

Чабхил иццазул бицун,

Чанги анищ гьабунин,

Пайда щиб хиялазул.

 

Халкъалъул хIажат тIубан,

ТIокIлъун унел лъиназги

ЛъикIго рукIаян тарал,

ТалихI къарал ниж кинал?

 

Нижер мугжул хъахIлъана

Лъимилан ахIделаго,

ХIалакъаб чахъдал гьаракь

РагIулеб букIун гьечIо.

 

 

ХIаким хисанщинахъе

Рахъун цере чIолаан;

Совет валаст гурони,

ГурхIулеб бакI батичIо.

 

Нижеца гIарзал кьечIел

ГIуцIабиги хутIичIо,

Революци ккезегIан,

Ниж лъадаца гIорцIичIо.

 

ГIосотIа чаранги лъун,

Лъабабго росдал агьлу

Лъед гIорцIизе гьаризе

Палан лъуна техникас.

 

КIвараб хIаракат гьабун,

ХIукуматалъ кумек кьун,

КьабгIизе буго газа

Горбол щекI тIелеб хIалалъ.

 

1929

 

БАСРИЯБ АЛИП

(ГЪАЙИРБЕГИЛ КАГЪТИЕ ЖАВАБ)

 

Я лъачи, лъил дуца аб хатI куцараб,

Кагътил гьумер цIолеб цо-цо мухъ бугин.

Катил бохги босун, хъвараб лъаларо,

ЛъабгIаркьелаб буго гIемерисеб хIарп.

 

ГIаламат дуца аб херхун бугеб куц,

Гъурун гIодоб бараб рохьилан ккола.

Гъоркь-тIад лъураб игIраб бихьараб мехалъ

Вехь вачIуна цеве, гъежда тIилги лъун.

 

Дур хъвай-хъвагIаялде тIаде къулани,

ТIилица багъулеб халкъ чIола цебе.

ЧIахIахатIалъ хъварал мухъал рихьидал,

Бархъалисел щола щегIгун ракIалде.

 

Вай, рукъбухIаясул къарал хIурупаз

ХIамул гъола цере гъалдибералгун.

Гъайирбег, дур гьунар гьалъий гIеларо,

ГIанкабутги бачун, речун батила.

 

РатIалалъ цIалареб тIанкIги жаниб лъун,

Жергъадул щоб гIадаб "нун" бихьуларищ?

Рихьи тIаса бичун, чIалу хутIараб

ЧIунтараб гьор гIадаб "гьи" бихьуларищ?

 

"Биялда" гъоркь бугеб кьурухъ балагье, –

Могрица гирундай ккезе гьабураб?

"ГIиялда" тIад бугеб тIалу бихьулищ,

ТIохил михир буго бахине гьабун.

 

Пурцил гIин гIадинаб "дал" цебе цIазе

Мергоборохь буго, хьвархьвачилан лъун.

БакIида кIусарай кIодоян ккола

КIиго нукътаялда тIад хъван бугеб "я".

 

Iайин", "гьайиналда" гьун бугеб бетIер, –

Гъамутал гьарулев мастер ватила.

"Сеналда", "шеналда" лъун ругел гажал, –

Герекасул буго кверзул рагъари!

 

"Диялда", "зиялда" зани чIвалелъул,

Зулкъарнай гуресул къуват кин гIураб?

"Кап" гIодобе цIазе гIаламаталъе

ГIужил бох бихьулищ эхетун бугеб?

 

Огь, пакъир "къапалъул" къули бихьулищ,

Къайи баччун унев хIамалав гIадин?

Мискин аб "капальул" гарбил тIеренлъи,

ЛъабмоцIил кIал ккурав муъминчи гIадин.

 

ГIадан кIалъаялда хIинкъун батила,

"ХIиялъул" ботIрода тIамун бугеб гор.

Квешаб бералдаса цIунун батила,

"Сиялда" тIад лъураб лъабго гвангвара.

 

Воре, цIалулелъул цIодорго вукIа,

КIалдиб къазе гурин "къапалъул" бетIер.

Къалмица хъвалелъул хъаравуллъи ккве,

"Хиялъул" рачI борчIун, речIчIизе гурин.

 

 

"Шеналда" тIад лъураб лъабабго нукъта

ТIаде бортун хадуб талихI къараб дур.

ТIалтIе рахи гIадаб борхатаб "алип",

Нагагьлъун бегани, габур чIвалеб дур!

 

1930

ГIАЛИБЕГ

 

– ЛъикI щварав, ГIалибег, базаралдаса.
Сайигъат киб араб, эбел йохизе?
Аралъуб, щваралъуб щиб бугеб, дир вас,
Босарабищ кверлъин, лъадуй битIизе?

 

Кверлъинги лъадиги кIочана, эбел,
КIалъаге гIадада гIадалав дида.
Даран-базаралъул халго гьабич
Iин,
Хунзахъго ракIги тун, вуссанин нахъе.

 

Вай, абуге, дир вас, гьединаб рагIи,
Росу бахилав мун сунда урхъулев?
Бицунге, ГIалибег, гIадалаб хабар,
Дурги ракI щущалеб щиб жо букIунеб?

 

Эбел, дидасаго дунго нечана,
Чода расандулел васахъ балагьун.
Черхалдаса дирго рокьи бичана,
Кьерилаз гьарулел гьунарал рихьун.

 

Биччан унеб чоде, чанил жо гIадин,

ГIодоб хIетIе кIутIун, кIанцIула тIаде.

Галул роценазда сокIкIарал хьопал

ХьвагIараб хвалчаца къотIула тIаса.

 

Ригьил борхалъиялъ чу кIанцIулелъул,

Жалалъе къулула, къвекIаб цIум гIадин.

 

Цебе-нахъе хьвагIун, хьолбоде гьесун,

Гьаваялде рехун,хочол махсара!

 

Сотни командирас гьаракь гьабидал,

Гьаркьил магIал гIадин, кьер гьабун чIола.

Гьава къотIун унел къункърабазулгIан,

Низам биххуларо, хъетун унелъул.

 

Озденгалда жаниб хIетIе хъваларо,

Хъат кьабун, кIанцIула кьолоде тIаде,

Кьанбан нилъер гIадаб рекIенго гьечIо,

РакIал паналъула, гьезухъ балагьун.

 

Борчунеб ярагъги чарамул буго,

Ччун гIарцулъ бахъараб, хъахIбал васазул.

Чуялги киналха, квер гIунтIуларел,

Коцонир кьабурал, цо формаялъул.

 

Яргъил чвархъиялъги чол пунхъиялъги,

Хвалчен бахъичIого, хъамила боял.

Хеч тункизе бугеб тулаклъи бихьун,

ТуманкI речIчIичIого, рахъила хъулби.

 

Хъизан-лъималазде, лъади-рукъалде

Лъилго ракI инаро, эл рихьун хадуб.

Араб дирго гIумру гIадада хванин,

Хъван лъикI гурищ, эбел, эскадроналде.

 

– Вай, цо вугев васги солдатлъун витIун

Сабру кин гьабулеб гьалагай дица?

Полкалде ун хадув капурлъуларищ,

Кинаб рагIи, дир вас, дуца бицунеб?

 

 

Дуй гIоло гIазизаб гIумру бичарай,

Нечоларищ, дир вас, дидасагIаги?

Дур цIар ахIулаго, рухI босун арав

Инсул хIаладаса хIинкъуларев щай?

 

Дур эмен хвезегIан, халкъалда жаниб

Жеги речIчIухъанас чIел ун букIинчIо.

Чан руккел гъуниги, векерун бергьун,

БатIияб гарбида гор бан букIинчIо.

 

Инсул квартIа-гъецIги кодобе босун,

Квалкваде, ГIалибег, гIакъил ватани,

Кули-мархьуялъул миллатги гьабун,

Тоге инсул росу, рес къотIичIого!

 

– Эбел, кьерилазул кьури бихьидал,
Кьаллъун ккана росу, рес кин букIинеб?
Музикаялъ пулел панаял бакъназ
Бахъун анин дир ракI, кIалъан пайда щиб.

 

– ГIалибег, дуцаги шинел ретIани,
Щвана нахъбакIазе бицине хабар.
ЩурунтIагъурги лъун, мун вачIун хадуб,
Хоб кьватIила инсул, эсда рагIани.

 

ГIурцIмада гурони квелъ бачIев дуца

Квегъиладай айгъир, ургъе, ГIалибег

Кинида гурони рекIинчIев дуда

КIвеладай вахине борхатаб чоде?

 

Эбел, ургьисанго ярагъгун, чугун

Чи вачIун рагIичIин, гIайиб гьабуге.

Полкалда ругелги киниялдаго

Куцун ратиларин, – ругьунлъиларищ?

МачIлилъ тIипа бараб тIимугъги рехун,

Дунги нечон вуго шинел ретIине.

КIиго тIехь биххараб тIагъурги бахъун,

Хъурайсенги лъелищ лъай-гIакълу бугес?

 

– ГIалибег, дуй гIоло гIазаб чIамидал,

ГIураб хъатир буго дуца гьабулеб.

Дур чIунтараб чIахъен чIаго гьабидал,

Гьабищ ахиралда щвараб баркала?

 

ТIокIаб аскаралъул цIар бахъун хадуб,

Яхъун ина эбел исполкомалде,

Хъатикь гIанса кквела, гIодой къулила,

ГIажизай, загIипай гIаданлъун чIела.

 

Жаний-къватIиялъул къеда тункила,

Канлъи бихьуларел ххвелал гъарила.

Херай кIодол гIадаб кIалъайги гьабун,

Гьурмаде кIазги цIан, кIусила цее.

 

Цо-цо гьоркьо-гьоркьоб "ягь" – анги ахIун,

ГIинзукъай йигилан, къулила тIаде.

Эс гIинтIамичIони, гIарза хъван кьела

Хъалаялда вугев военкомасде:

 

"Дун Гьарадерихъа пуланай гIадан,

Гьадинаб унтиялъ духъе ячIарай,

Херай, бецай, рекъай, гIинкъай, къуларай,

КъобухIарай дида гурхIел гьабеян".

 

Гьесги дир рагIуда гъулбасинчIони,

Гъоркье кIанцIун хвезе дун бегьиларо.

Бахчараб бахIарлъи загьирги гьабун,

ЦIияб дунялалде дунги юссина.

Сапнаца чурила, читалъ къачIала,

Къунщбузда бил лъела, балай гьабила.

Баргъич-курхьен хела, катIари ххала,

КIвараб жигар бахъун, рокьи гьабила.

 

Кьенсер-бер лъухьила, лъикIаб ретIина

Лъадай-нахъеялъул юргъа бачина.

Дуй гIоло борчараб рачелги бахъун,

Ячарасе ина эбел гьеб мехалъ...

 

– Эбел, кIиго балагь тIаде бегарас,

Бигьаяб босулин, семуге диде,

Дур адаб тей дица дунял теялда

Данде лъолареблъи лъаларищ дуда?

 

Кинниги, черхалъул чара хун буго,

Халат гьабичIого, дун нухда витIе.

Хабар лъала дуда лъагIалидасан,

ЛъикIго йикIа, эбел, арав дун гьанже!

 

1930

 

БАСРИЯБГИ ЦIИЯБГИ ЧIАГОЛЪИ

 

Щиб, ГIали, мун гIадамалъе къаларев,

Къойил дуде гаргадилел ругин гьал,

ГодекIанив вачIун гIодов чIоларев,

ГIамал кIудияв чи вугин мунилан.

 

Дурго инсул сунтI балеб лълъар лъаларищ?

Цоцада бан рукIунаан некIо ниж.

ЦIар бугев чи гурищ вакьад вукIарав,

Боркьараб корохъа камулароан.

 

Дур гIелалъул гIоркьилазухъ балагье,

ГIинтIа тIагъурги лъун, тIохал сверулел.

Сордо рогьинегIан маргьа-кечIалда

Кеп бугин дур кьерилаца кьабулеб.

 

Радал рахъун, киналго ал – КавутIе,

Газа-белги гъежтIа лъун, мун – магъилъе.

Къасде саяхь сордойил ал – тиризе,

Тетрадазул къвалги цIун мун – цIализе.

 

Дур гIелилал гIанкун чIергун корохъ лъикI,

Кверда рахъун пинкьалгун мун гьедин лъикI.

Гьекъон, кванан, кепалда ал – бертада,

Бадиб рекIун хIебецIгун мун – хIалтIуда.

 

Макьу чIалгIанщинал ЧIудалъ хIалел лъикI,

Жеги лото лъачIого мун гьедин лъикI.

 

Лъел цIолеб къулгIадухъ чан къанлотаби.

Латиналъул дарсида тIад – дир ГIали.

 

ГьедигIанго нахъе кIанцIун вукIине,

КIудияб харж холеб жойищ ханалчIвай?

Халкъалдаса ракI батIалъун хьвадизе,

Бурди-тIилалъ эмендай дур чIван вугев?

 

Аман, ГIали, гIумру анищ дур гIадаб,

ГIумарихъ балагьилаан гьеб мехалъ.

Михъида хIур чIвазе гIурав гIоркьилав, –

ГIалутIами гьабулареб рагIанищ?

 

ГIумруялда жаниб жеги цинниги

СахIил гъекъел гьабичIев дур пайда щиб?

Гьале, пиша хварав херав чи гурищ,

Гизмадул сас чIварабго, чIинкьула дун.

 

ЧIужугIадан аскIое ккун рес гьечIо,

Рос-рукъалъул бицун, цо зинкIкIичIого.

НекIо нижер къукъаялъул къойилго

Къаргъа абун букIунаан данделъи.

 

Къаси сардилъ бухьун гважул габургун,

Росабалъе хьвадулаан гьабзатIе.

Дун вукIарав, ГIали, гIеллъун цо соналъ,

СахIил гIакIа бахъичIев чи хутIичIо.

 

Хадувго цун чIухIбузуллъун ккарав дун,

Каранда дир гIадаб медаль букIинчIо.

Бегавуллъун бараб дица лъабго сон, –

ЦIикIкIун кьурал толаан Тарасовас.

 

 

Цебе дагьал къоял къохьолавилан,

Къапу хьихьун бараб дица цо заман.

Ахиралде харж гьечIев нукарлъи щун,

Ханзабазда аскIов чIана чукъалъун.

 

Чанги гIадан гIакълу гьикъун вачIунев

ГIумарин дун вукIарав, – дуда лъачIо.

ЛъикIабщинаб малъулелъул, велъе мун,

Дуе насихIат гьабулев гьагав дун.

 

Инсул хIалай гIологIаги, ГIали, дуй

ГIакълу кьезе бокьун вукIунаан дун.

ГьедигIан дунялалъул нух лъаларев

Дуй бицараб хабаралъуп хайир щиб?

 

1930

 

ИСМАГIИЛИДАСАН ГIАЧИЯЗУЛ ЗИГАРА

 

Хунзахъ районалъул буцIулдерица

БоцIуда тун вугев тамашаяв вехь.

Цебеги цо соналъ рохьдода вукIун,

Бихьун букIун буго асул тIабигIат.

 

ГIачияде вахъун лъабго къоялде

Лъуна ас цо доклад, данде нижги гъун,

"Нахъа семилелъуй, цебе рагъ гьаби

Рекъон букIунилан", кIалъана гьадин:

 

"Дун вуго ИсмагIил Малла-МахIамад,

Макьилъ вихьаниги, рехьед хIинкъулев.

ХIайван рикIкIун рикьи кьезе шартIалда

ЖамагIат разилъун, рохьдода тарав.

 

Дица малълъаралде мутIигIлъулареб

ГIакдай бугеб диван – дир гьаб тIил буго.

"ТIосой!"– ян ахIидал, нахъ буссинчIелда,

Боссе кIвараб гамачI речIчIизе буго.

 

Рохьдолъа батIалъун батараб хIайван,

Метер балагьила гьелъухъги дихъги.

Рехъада чIолареб чIухIухъаналде –

ЧIалгIараб "салам" дир махил тIилалъул.

 

Магъил агьлуялде балагьун хадуб,

Мунагьалда тIаса дун лъугьунаро.

 

Неца речIчIунилан, рачIалги рорхун,

Нух тарал гIачияз гIайиб те дида.

 

ГIемер халалъани, хабар чIалгIуна,

Хъат кьабизе лъугьа, лъугIизе телин.

Докладалъул лъикIлъи – къокълъи, бицалъи,

Къараблъун рикIкIуна нилъеца мажлис!"

 

ИсмагIилил вагIза гIадахъ босичIел

ГIемерал хIайванал хIурудахъ ана.

Эсул рагIиялде гIамал гьабичIеб

ГьитIиновил гIака тIомода лъуна.

 

Цо пуланаб къоялъ къасд гьабуна алъ

Къалъул гIужалдаго гIодоб тIуризе.

Хадув ИсмагIилги цебе гIакаги,

Цоцалъ чIван рукIана кIигогIан версталъ.

 

Цинги ахиралда эхеде мохъалъ

Хурхана ИсмагIил гIакдал рачIалда.

ГIадан кIалъазегIан гьоркьоб мех инчIо,

Бох ккураб лъаларо, лъуна гIака гъоркь.

 

Гьанже, Алмасица чахъу гIадинан,

Чахьалдеги вахун, мерхьана гIака.

Буртина бугIулев гIандисев гIадин,

ГIодоб эбги тIамун, тIад васандана.

 

"Дунги, дир эменги, эсул тухумги,

Дуда лъаларищан" лълъурдул рорчIана.

"ИчIгохIил ракьанда дица гьабураб

Доклад кIочанищан" кIалал гьикъана.

 

 

Нижеда гьорлъ ругел гъулби рихьулищ,

Гъурун ран лълъурдулгун, лъамун рачIалгун?

Лъабго-ункъо панзил гьод буго бекун,

Гьарай-мадад, ваче бидулав нахъе.

 

Билараб жо цIехон рачIараздаги

"РачIалда цебехун бугин" абула.

Араб бакI лъалареб хIайван гьикъани,

"Гьаниб лъун бугилан", лъорой ваккула.

 

ЛъикI буго, нижеда щакал ратани,

Темирил МухIамил гIакдада гьикъе.

Гьес гьаракь гьабидал, ракI кьвагьун хвараб,

Мисаллъун гIеларищ СагIидил гIака.

 

1930

 

ИЗАХIАТИЛ ГIАКА

 

Хунзахъ районалдаса

ЦIелмесалъуб лъугьараб

ЦIакъ кепаб хабар бугин,

Хъваларищ, "МагIарулав"?

 

ЦIияб, лъикIаб, берцинаб

Цо-кIиго рагIиялъе

ГIажаибаб бокIнида

БакI кьеларищ, редакци?

 

Колхозалъул цо баси

Сагаялде аралъуб

ИзахIатил гIакдада

Данде рехсон рагIула.

 

Гьеб квеш букIарай гIадан,

Кодор ганчIалги росун,

Басиялде данде ун,

ИзахIат ягъун йиго.

 

Гьеб къватIул басиялъул

Наслу бакьангурилан,

Бокьалъул кIалтIа балеб

ТIилица бухун буго.

 

Хъубаб эщек чунчудун,

Чуруклъун теларилан,

Чурун рагIула гIака,

ГIеретI цIураб лъимги тIун.

 

1931

ГIАНКIИХIАСАНИДЕ

 

Ралъдада лъедолеб гама гIадинаб

Гочун унеб чоца чи кин рехулев?

ЩинкIил тарулареб тулпаралдаса,

Тамаша, рекIарав кин ватIалъулев?

 

Квегъун буссунареб согIаб литраялъ

Ватила, гьалмагъ, мун гъоркье рехарав.

ХъахIаб печаталъул гьагаб гIамалалъ

ГIакълу ун ватила таризавурав.

 

ТIинкъани рекулел дур хьолбол гIучIал,

Чода гъоркье ккедал, гъурун ратила.

ГъадилгIан тIеренал рицIимахIаби, –

Мун тIокIав вихьизе нижер хьул гьечIо.

 

1931

*****

 

Дир эмен вукIана МухIумайилан,

МахIалайги жоги лъугIарав гIадан.

ИмгIалги вукIана, мунагьал чурад,

МацIалда бугоан, цIар бачIунаро.

 

Гьел тIамуна макьилъ нолъ-къаси дида,

Налъи-рикъзиялъул бицен гьабулел.

Мискинчиясул хIакъ ккурав чиясе

Квешаб суд бугилан гара-чIварулел.

 

Дир тIокIаб бицине рагIиги гьечIо,

Роол кIиябго моцI тIубан батила.

ТIилица бугIизе регIунги гьечIо,

РагIал бахъарабго бичIчIизе ккела.

 

ГIадамал рукIуна кIалалъ пицI гIадин

Цого рагIи чIамун чIамучI гьабулел.

Дунни налъуласда вихьулеб мехалъ

Хьвавуда вахчула нечелевилан.

 

1931

 

ГАЗЕТАЛЪУЛ ХИТIАБ

 

Дир гьурмада

гъечIебха нич

щибниги,

Щолареб бакI

букIунареб

кибниги,

Ккараб мунагь

бахчулареб

лъилниги,

Лъимал-хъизан

гьечIеб нильер, –

лъай дуда.

ЛъикI хIалтIулев

веццизеги

хIадураб,

ХIалтIи квешав

какизеги

гIедераб,

ГIадамасда

лъураб ругъун

бигьараб,

Гъоркье-тIаде

таричIого

чIа нухда.

Дур мунагьал

дида тIаде

рехуге,

 

Хъубал пишай

дир мугъалда

ригъуге,

Гъоркьан-тIасан

биччалилан

хьул лъоге,

ШантIурилги

чолги хабар

лъай дуда. 

Дир рукъалъул

къадал гIундул

гIемерал, 

Къаламалъул

кIалдир гажал

бегIерал, 

ГIалхул берал

бацIил гIадал

цIодорал, –  

ЦIакъал рагIай

ругин, гьалмагъ,

рай гIинда.

Балъгоябги

лъалеб дида,

лъим гIадин, 

ЛъикIаб-квешаб

щолеб дихъе,бакъ гIадин,

Дур гIамалал

цIалел дица,

цIер гIадин,    

ЦIахъа-рахъай

бихьиларо

дир дуда. 

 

 

РикIкIадасан

хабар кьолеб

телги дир,

ТIерхьудасан

мун вихьулеб

берги дир,

Балъгояб жо

лъазе кIолеб

ракIги дир,

ЛъикIаб чой цо

цIал гIолеблъи 

лъай дуда.

 

1932

 

ГЬАКЬАЛГИ ТIЕКЬАЛГИ РАГЪИ

 

Гьакьал, тIекьал щагъадилел

Щуго-анлъго сон бан буго,

Цоцаде квер гIунтIичIого,

ЧIаго-гIатIго хутIун руго.

 

КIиябго росдал гьоркьоблъи

Кьаллъун, бигъун букIун буго,

Ахиралде рагъул аят

Оцбан къоялъ рещтIун буго.

 

Ячейкаялъул секретарь

Цоясде тIаделъун вуго,

Советалъул председатель

Гьолокьанги вахъун вуго.

 

Гьев кIиясго питнаялъе

ТIоцебе кьучI тIамун буго,

ТIекьал кIанцIун, гьакьал кIанцIун,

Кьабезе байбихьун буго.

 

Бадру-УхIуд кIочон тараб

Тунка-гIуси гьабун буго,

Цо гьолокьев, гьел рагъидал,

ГъветI къотIизе лъугьун вуго.

 

Гьезул поронт биххилалде

ГъотIол рохти хутIун буго:

 

Гьес къотIун тIил тIелекьесда

Баян кьолеб букIун буго.

 

Кьурун бахъун, гьолокьесда

Гьодилъ балеб букIун буго,

Гьоркьор лъугъун рукIаразда

Кьабулеб жо цIикIкIун буго.

 

Ашаханил хъахIаб тIогъролъ

ТIилазул сас букIун буго.

ТIаде щварав Мирзоевас

Зарул паял росун руго.

 

Питнадай кьучI тIамуралги,

ТIехI бухидал, – хинлъун руго.

ТIидул мугъаз хIалуцарал,

ХIур кIутIидал,  ригьун руго,

 

1932

ЧIАНДАЛ РАГЪИ

 

Къаси ЧIондокьан бугеб

Биххараб гьаракьго щиб,

"Первый, второй" ахIулеб

Аскаралъул гIадинаб?

 

Гьоркьоб мех-мехалдасан

Пирхулеб кунчIи кинаб,

Гьури-цIергун бачIунеб

ЦIахIилаб накIкIил гIадаб?

 

Цо гIаламат бугилан,

ГIинтIамурав чиясда

"Дун виччаян" ахIулеб

ГIусманил гьаракь чIвана.

 

Гьоркьоб мех бахъилалде

Биххараб гьаркьидалъун,

"Гьаб лъицаян" ахIулеб

МустIапалги тIад цуна.

 

Цоцаца чIвалел ругел

ЧIандал ратIа гьаризе,

Рахъаян гьаракь гьабун,

Байикьги тун вортана.

 

Росу рагIалде щведал,

Щибжояли лъаларо,

 

Лъабго-ункъо бакIалда

БецIаб рагъ лъун батана.

 

ЦIулакьо чIвалеб гIадаб

Гьаракь букIин гурони,

Гьоркьоб маслихIаталъе

Лъугьарав чи гьечIоан.

 

РечIчIулеб гьецIодасан

Пирхулеб цIа гурони,

ЦIа-каналъул кибниги

КунчIи лъалеб гьечIоан.

 

КIиябго рахъалдасан

Хъван балеб ганчIил чIухалъ

ЧIандадерил росдада

РосолнакIкI лъун бугоан.

 

Рагъги эзул гулла-хер

Бичун боссе кколареб,

Пачалихъал ургъичIеб, –

Гъогъодалъун бугоан.

 

МустIапа, тIохде вахун,

ТIагъалхъахIги хъатикь ккун,

"Дихъе риччаян" абун,

АхIи балев ватана.

 

Тушман ватIа гьавизе

Гьунарги гIоларого,

"Гьай аман канлъи!" – йилан,

Квер хIанчIулев вугоан.

 

 

Канлъи бихьичIониги,

ЧIинхъиялъухъ гIинтIамун

ТIохил щумели къараб

Къоно толеб гьечIоан.

 

Къаси канлъи бихьулел

Жундузул рагъдеги ккун,

Жиндего рехараб жо

Алхунебго гьечIоан.

 

МустIапал рагъидуниб,

Рагъ къотIидал балагьун,

Къоло щуго гIадинаб

ГамачI батун рагIула.

 

Гьаб гурони, МустIапал

БотIрода ругъун лъечIеб

Рагъ ккечIилан, гIадамал

ГIажаибго хутIула.

 

МустIапа – херав чияс

Ханжар бахъун бугилан,

Вахъуна цо-цо гIабдал,

ГIайиб гьабун кIалъазе.

 

ГIумруялъ мугъ баниги,

Рагъ тезе къасд гьечIилан,

Пикру гьечIеб масъала

БачIуна цебе лъезе.

 

МустIапал лъималазул

Лъабго кьерин хисараб,

Херав чи гьев гIадинав

ГIемер вихьун ватила.

Тарихалде балагьун,

Гьалмагъасул исана

Ункъоялда анцIила

Цо-кIиго сон рагIула.

 

МустIапал лагаялъул

Гугьар батIалъаниги,

БетIер бахIарго буго,

МахIги ургъел ккеларо.

 

ГIемер вагъун гъур-гъурун,

Гъоркь букIарабги тIагIун,

ТIаде цIияб бижараб

Башалда хIинкъиларо.

 

Жакъа, херлъунин абун,

Хъурмица жиндир гIамал

ГIодобе рехунгутIи

Халкъалдаги лъаларищ?

 

Хвалчада печатьги чIван,

МустIапа гIодов чIани,

ЧIандал жанир рачине

Чиги къваригIинарищ?

 

Щуго-анлъго нухалда

МустIапада кьабичIеб

Кьохорхо-лъен росулъго

Цониги рагIуларо.

 

Цебесан хъирщаниги,

Гьесул ботIролъ речIчIичIеб,

ЧIандадерил карталда

ГамачIги рагIуларо.

Берзул канлъи инегIан,

Кодоб букIараб махщел

Жакьа гIодоб лъезедай

ГIадамазе бокьараб?

 

ГIумруялъ мугъ базегIан,

Рагъул байрахъги босун,

Боснов вегун ав хвезе

Хиялдай азул бугеб?

 

Мун божа, МустIапаца,

Мусруялда гъорлъ жемун,

Жиндирго бахIарчилъи

ЛахIдуялъуб босила.

 

Инсул букIараб тIилги

ТIагъал хъахIаб ханжарги

Холелъул лъималазе

Васият гьабун тела.

 

1932

 

ПРОТОКОЛ

 

Гьалмагъзаби, нилъер халкъ

Холеб буго гIадада,

ГIемер магьал раччиялъ

Чорхолъе унтиги ккун.

 

Эркенго хIамулги тун,

ХIалтIуца чIвазе ккани,

Нилъер бугеб такъсир щиб? –

Тезе буго гьаб гIадат.

 

Нилъер гIемерисев чи

ГIолохъанго херлъула,

ХъахIаб рас баккилалде

Берзул канлъи босула.

 

Магь кIудияб цIалесул

ЦIар гьабулелги рукIун,

Цо заманаялдасан

Собо-годон рехула.

 

Нилъер мугъалда бугеб

Магъил кинабго хIалтIи,

ХIамуздехун рехизе

Разилъулез квер борхе!..

 

Гъорлъа чи камичIого,

Киназего къабуллъун,

 

Къарар гьабулеб мехалъ

Предсовет кIалъана:

 

Гьалмагъзаби, хIамузда

ХIал-зулму бегьиларо,

ХIалтIул иш гьанжелъагIан

Батухъе тезе ккела.

 

ХIамуца хер баччунищ

Хварал нилъер умумул,

Эзул нух рехун тезе

Хъулухъ щиб лъималазе?

 

Масала: жакъа Хирач

Хан-парччахIищ лъугьарав,

ХвезегIан ХIасаница

ХIалтIараб пиша тезе?

 

Гьединго НигIматуллагь

Тахидейищ вахарав,

Херлъанин гьесул эмен,

Игьелдерил рохь баччун.

 

БатIаго ТIайибида

ТIадаб жодай букIана,

БакIал магьалги раччун,

Гьураца кквезе ккани?

 

Гьесул вас Шамхаласе

Щиб гьанже къваригIараб,

Инсул тIенкелги кварги

Квер хьвагIун тезе ккани?

 

 

Умумузуд нух танищ? –

Хварабин нилъер хIалтIи;

ХIамулги рехъаде гъун,

Рахъа магьал раччизе.

 

Харил хIама цIурасул

СахIил гIакIа бахъула,

Собрание къараблъун

РикIкIанин, рихха гьанже!

 

Ле, гьалмагъ, бегьиларищ,

ГьитIинаб суал бугин,

Собрание къанилан,

КъватIир гъоге гIадамал.

 

Нилъер цIияб хIукумат

ХIалтIухъабазул валаст,

ХIал-зулму гьечIин абун,

АхIделеб гурищ бугеб?

 

Умумузул нух тезе

Рухса гьечIеб батани,

Дур эмен ХIажимурад

ХIакимлъунищ вукIарав?

 

ХIамузул тIарапги ккун,

ТIирун чIарав ХIосенихь

ТIадаб идараялде

Хьул буго балагьизе. 

 

1932

 

ХIАМЗАТИЛ ЧОДУЛ ХАРБАЛ

 

Чоца бетIергьанасде хъвараб

 

Мун вукIунин дида, кIалъанин абун,

КIиязулго нижер руссун бугеб куц.

Дун бицардунилан  ццин бахъунин дур,

Цо дун бухьараб бакI бихьизе вачIа.

 

Началиствоялъул чуял кваназе

Кан ккун букIуна дун кIутIби рукъулеб.

Квана-гьекъон гьалмагъ печрокъов вегун,

Дун кавудахъ тола газет цIалулеб.

 

Гьаниб щваралдаса щетка бихьичIо,

Жулица букIуна гьабулеб тимар.

Жеги дир черхалда хачаву хъвачIо,

Харил квацIи босун, лъухьа-рухьула.

 

Унго, дир хасият хисун бугеб куц,

Хасалил сардаца зодикьги бухьун.

 Бахьинаб гьурмадул гьава хун буго,

Гьорой нух къотIараб къавутIеги ккун.

 

Дида гьанжелъагIан лъалеб букIинчIо,

Лъабго къо гьаб моцIрол кквезе кколеблъи,

Кидаго рагIараб хабар букIинчIо,

Хер бани, чуязул чехь унтулеблъи.

 

 

ЧанцIулха ургъулеб, гъоркьеги кIанцIун,

Кьурул гIажал босун, гIассилъун хвезе.

Хиял чан гьабулеб, гьас квелъ балаго,

Каранда мал базе, "ма босе", – йилан.

 

 

Чоца рекIарасде хъвараб

 

Дун бетIергьанчияс бичулеб буго,

Бицун рагIи хварав мун рекIунилан;

КIалцIи-хер бачIого, кьабулеб буго,

Кьезе букIараб хIакъ дуца ккунилан.

 

Мун рекIунеб къоялъ дир букIараб хIал,

КIалдиб махх букъулеб, къан чIоларого.

Жакъа бокьилаан дихъ балагьизе,

Бадиб хIебецIги чIван, чIунтун бугеб куц.

 

Радал-бакъанида тимарги гьабун,

Тамаша, ракIалъул букIараб гьава.

Гьекъон буссарабго, сахI кIалцIулги бан,

Цебе букIараб кеп, ккараб гьанже квеш.

 

Радал къалъилелде кьотIи биххулел,

Къадарал ратула дида гIадамал.

Къаси рогьинегIан рагIи хисулеб

Халкъалда гаргадун, пайда щиб гьанже.

 

 

РекIаресде чол бетIергьанас хъвараб

 

ХъахIаб чол пунхъи буго,

Гьалаглъи бачIун буго,

 

ВорчIиларо гьанжени

Гьалъул ццин бахъарав чи.

 

Бараб кIалцIи кунаро,

Квер бахъизе чIоларо,

Чи аскIой гIагарлъани,

ГIундулги къан, бортула.

 

Метерин-сезейилан,

Цересел рагIабазде

ГIин тIамулеб куц гьечIин,

Калам къокъ гьабе дуца.

 

Мунги чияр гурелъул,

Чу нилъер бугониги,

Дур рокъоб руз къинлъизе

Къабулаб гуро дие.

 

 

Чоде бетIергьанас хъвараб

 

Дур гогьаб пунхъиги гьагаб чIухIиги

ЧIалгIине мех щвана, щай мун чIолареб?

ЧIвалел дур малалги, мекъаб гIамалги,

ГIела гьанжелъагIан жаниб бачараб.

 

Нилъ рокьанщиналги кьаллъулел ругин,

Кьоге тIокIаб гIарза гIарцул хIакъалъулъ.

Дуда рекIанщинал барщулел ругин,

Щоларел кепказул кигIан бицинеб?

 

Берцинаб гьалмагълъи, гьуинаб вацлъи

Мун сабаблъун нижер сурулеб буго.

 

Цоцаздехун бугеб божа-рокьиги,

Гьоркьоб мун гаргадун, кьаллъулеб буго.

 

Дур гьагал харбаца, Хочо вихьичIищ,

ШантIурихъ гIадинан валагьулев дихъ.

ЩинкIил чIвараб гIарзалъ Имам-Гъазали

Гъванилго вукIуна кIалъа-ралъалев.

 

 

БетIергьанасе чол жаваб

 

Нилъ рокьанщиназул адаб гьабуни,

Инадай лъелго чи, дун рекIинчIого.

Рихьа-лъараздаса дунги нечани,

Чудкал гIадал лъимал лъица хьихьилел?

 

РекIунеб жо бокьун, кьолеб жо рихун,

Халкъги бегьиларо, дир хIисабалда.

БоцIуда рухIги лъун, рахIатал ххазе,

Ххунги-ччунгийилан щай ал лъугьунел?

 

Шурабе унелъул эхеде мухъалъ

Хадуб кин цIалареб цониги чияс?

Гъуниб-нахъеялъул БецIкъварилъухъан

Лъелго кин унарел ужра кьоларел!

 

 

Чоца вачIине чIухIарасде

 

Гьалмагъ бухгалтерас харатIалъ бахъун,

Хал гьабе, нилъер чол чехь къан бугеб куц.

Хасалил цIер тIедал, тIукъбиги рахъун,

ТIадагьлъи бихьулищ щинкIил-квачIалъул?

 

Рамазан моцIлъидал, кIал ккун батила,

КIутIби рукъун руго дир пакъиралъул.

Лайлатул къадиралъ сардал рорчIундай,

Сабурал беразул нур босун бугин.

 

Мун чоца вачIине чIухIун рагIула,

ЧIа машин щвезегIан шагьар сверулев.

Ссиял гьаричIого квеш вукIана мун,

Кодолъи лъугIидал, лъелго вачIина.

 

(ВачIинеги вачIана лъелго)

 

1932

 

 

БЕРЦИНАЙГИ ЙИЧЧАН,
СУРУКЪАЙ ЯЧАРАСДЕ

 

Месед гIодоб рехун, хъахIмахх босулел,

Бицунеб жого щиб жагьилзабазда?

Жавгьар-якъуталъул къимат лъалареб

Къавмалда гъорлъ йигей, гурхIула дуда.

 

Дунни бахиллъула, хирияй гьалмагъ,

Халкъалда нур барай духъ валагьизе.

Херав вукIаниги, ракI букIунаро,

РикIкIадасанниги бер тIамичIого.

 

ТIорччоца белъараб нилъерасул квер,

Мун каранде къайдал, къан ккола дица.

Къебелъухъ куцарав МухIумидаса

МахI сунтIула дица, данде чIвалаго.

 

1932


НАЖИМЧАГIАЗДЕ

 

Берцинаб хабаралъ халкъ квегъуларин,

Хвалчен къватIиб бахъе, хъахIаб гурдилав.

ХIеренаб рагIуде гIин тIамуларин,

ГIинда нахъа жо бай жамагIаталда.

 

Дур хIелмуялъ хIалтIи нухда ккеларо,

ХIакимлъи кодобе кин босулареб?

Кинго дур насихIат бичIчIизе гьечIо,

ЧIезабизе ккела зарул кутакалъ.

 

Мун нечон ватани, бутылка рехе, –

Хухаллъун рихьила дуда гIадамал.

Данде кIалъаразул заметка гьабе, –

Политикалъидал къваригIун бугеб.

 

Дуда рагIуларищ, росабалъ ругел

Биргадаз халкъалъе гьабулеб кутак?

Кин валагьуларев "гьалмагъзабаца"

Поролетаразе кьолеб гIакъуба?

 

Къого гъурщил заем босичIеб агьлу

Гьаркьидаса буго махIрум гьабулеб.

Кьезе шагьи-пара гьечIеб халкъалъул

Хухгун лемаг буго гучалъ босулеб.

 

Дурго ракI сукIулеб суал гьабурав

Цадахъ милицагун гочине гьаве.

 

Мурадалда рекъон рагIи бицинчIев

РагIдукь лъезе витIе, туснахъги гьавун.

 

Духълъидал халкъалъул ихтияр бугеб,

Эхеде рорхун щай кIалъазе толел?

Тамахав чиясул заман гуро гьаб, –

Заз гIадин вукIа мун мискинзабазе.

 

1932

 

МУСТIАПА ГЬУСИ

 

Мунгун кьалав Къурбанил

Къвалакь бараб «БуравникI»,

Бихьулариш, МустIапа,

Сундухъ мун балагьарав?

 

Байикь-чIандал хIалай ккун,

ХIукуматалъ кумек кьун,

Дуе квалквалев вугин,

Квер цебе ккезе гьабе.

 

НекIоги кIиго нухалъ

КIалъай буго нужор ккун,

Жиндаса мун къунилан

Къурбанил ракI буго чIун.

 

Жеги гIадамасул зар

ГIадатIе бахинчIев мун,

Баччун гьесул чIухIигун

ЧIезе хIажалъи гьечIо.

 

ХIатIиде бахани нацI,

БотIродеги бахунин,

Бахъун, гьев тохлъаравго,

Тунке каранда ханжар.

 

Дица дуй гIакълу кьезе ,

Рекъараб букIунарин, –

 

Ракъучохьолъе битIун

Чвархъизе гьабе цIедехI.

 

Нилъер гIодиялдаса

Эсул лъикI эбел гIодун,

ГIинда нахъа къоно чIвай,

Къурбан нухтIа тIовитIе.

 

НахъагIакълуялъ нилъер

ГIемераб иш хун бугин,

Хиялазде нуцIа къай,

Къурбанил хIалтIи тIубай.

 

Хаслихъе данде гьабун,

Гьороб лъураб харида,

Гьорол сордоги цIехон,

ЦIадул цунтур жаниб лье.

 

Лъилъун, баччун, бугIа-ролъ

ГIороде буссарабго,

Босун роцукь цIаги лъун,

ЦIер гIадин бухIун рехе.

 

Хъизан-лъимал, живго ав

Жанир кьижараб мина,

КьочIокь динамитги лъун,

Дунялахъ базе гьабе.

 

БоцIи гъураб бокьалъул

Гъоркь чIварал хIубал рорчIун,

РачI хьвагIулеб жо тоге,

Жанир гъанкъизе гьаре.

 

 

Нилъер кици батанин

Катил тухум цо абун,

Ккун буго дуца асул

Аслу къине гьабизе.

 

Руссун къварилъун хадуб

КъагIида букIунарин,

КъватIиб баккизе тоге

Данде лълъар хьвагIулеб жо.

 

1933

 

МОСКВАЯЛДЕ ГЬАЛМАГЪЗАБАДЕ

 

Дир гьитIинаб кагъат АтахIиласде,

ХIасратал саламаз сверун угьараб.

Урхъараб тахIият ГIумаровасде,

ГIишкъуялъ бухIараб хIухьлаца хъвараб.

 

МагIарухъе ине квер босулаго,

Канлъиги эниб тун вилълъун ватана.

Карандаса ракIги нужеца бикъун,

Къаркъала батана пайтоналда тIад.

 

Нужгун ватIалъун дир лъабго-ункъо анкь,

ЛъагIел арабгIанги халалъун буго,

Хунзахъе щун гьале щуго-анлъго къо,

Щибго жо гьабизе квер гIунтIуларо.

 

Москва шагьаралда щущан ракIги тун,

Щиб дица гьабулеб гьаб базаралда?

Берзул канлъиялда квер лъун нужги чIун,

Кинан дун хIалтIулев исполкомалда?

 

Дир кIудияб гьари, – почалде рехун,

Гьениб хутIараб ракI Хунзахъе битIе!

Хадув дун щвечIого, посылка гьабун,

Босун араб дир нур нухда тIобитIе!

 

1933

 

ЧУ ХВЕЙ

 

НухтIа вахъаралъуб гамаги гъанкъун,

РакъдатIа хутIарас хъвазин рисалат.

Манасавалалда айгъирги бекьун,

Кьили баччун унес чучизин керен.

 

Ригьил рекIкI гьечIилан бицен букIунин,

РекIарав дун лъелго лъица гьавурав?

Гьобол лъикIаб росу лъикIабин абун

Лъицаго абулин, аб кинаб рагIи?

 

Дир чу рещтIинегIан, тIезе къо щвараб

ТIокъоялъ гьабураб сабру бихьулищ?

ТIаде ниж щвезегIан, балагьун чIараб,

Биххизе къачIараб къадал хIалимлъи!

 

Дир чорхол рухIалде чвархъулеб мехалъ,

ЧIалу-хIубиялъ щай хIисаб гьабичIеб?

БетIербахъиялда тIад хъепулелъул,

Хъизаналъул пикру киндай гьабичIеб?

 

Бухьун букIунареб кIал гьакIкIараб бацI,

Гудур лъикIаб ккедал, ккунищ батараб?

КIалдиб махх букъулеб, къвакIараб тулпар,

Тохлъукье речIчIидал, чIинтIунищ лъураб?

 

РекIиндал кьурдулеб кьер хъахIаб жайран, –

Жаниб ракь гьарщидал, щайдай тIуричIеб?

 

ТIалулъ щинкIил къалеб къокъаб гIаларча,

КъватIибе кIанцIизе кIалтIудай лъачIо?

 

Цо соналъ хур хвани, халкъ зигардула,

Зоб щолареб чIахъин чIунтун ана дир.

Щибаб анкьидасан микьир барщулеб

Бахчаялъул тIину тIуна гIодобе.

 

Дирни духъ гIодизе магIуго гьечIо,

МугIрул хер хагала дур хиялаца.

Хадув зигардизе регIунги гуро,

Рии-их угьдула гьанже дур бицун.

 

Дуца гIидра тIолел тIогьол авлахъаз,

ТIохол гьобол чIвайдал, чIегIер бачIодай?

ТIад мун басандулел салул байдаби,

Мун къорица кквейдал, къварилъичIодай?

 

Илхъи хъирщаниги мун нечараб чу

Дир чолол русснида басандиладай?

Росси ссвераниги, дир минаялда

Мун кIочараб хIара хIихIидиладай?

 

Мун ракIалде щведал, магIилъ бахъизе,

МагIида бан тела таргьаги цIалги.

ЦIорол гIанси къараб керен чучизе,

Казачи-кьолоде бикьила ургъел.

 

Лачен чапунилан дун щущаларо,

ЩинкIил чIварал гIарзал чIаго ругелъул.

Щунгъаралда хадуб хвезе ракI гьечIо,

Халкъалда машгьурал шигIраби тедал.

 

 

Чанги рекIарасде кIалъан букIанин,

КIалбазар хванилан рохун ратила,

КIалцIи-хер кьечIесде кьал ахIулаан,

ХIалхьун рукIа абе, анин кодоса.

 

Дир тулпар къанщараб тарих бокьани,

Кьабе къоло ункъилъ ункъого лъагIел,

АнцIила лъабго сон тIадеги рехун,

ХутIула ункъо моцI, микьго къо камун.

 

1933

 

ГЬУДУЛ ХИСАРАЛДЕ

 

Берзул чIорал речIчIун, чIван дунги рехун,

Пархун араб тIавус тIокIаб бихьичIо.

ТIеренал кIутIбуца дидаги баун,

Араб гьудгьудалъул гьаракь рагIичIо,

 

Дир ургьимесалда жаниб цIаги лъун,

ЛъикIго вукIаянищ квер босун тарав?

Басидахъ хисулеб хераб оц гIадин,

Дуйго лоти щведал, щаянищ ккарав?

 

Маххул кеп битIула каржин бахани,

Квер кIутI-кIутIун гурищ тIагIел босулеб?

Меседил кьер уна кьаву тIад чIвани,

ТIасан балагьунищ багьа гьабулеб?

 

Дуда ккун батила гIадалаб рокьи

ГIолохъанлъиялда хасаб жойилан.

ХъахIаб расалъ къвалакь бусен лъезегIан,

Дун гьагаб гьаваялъ гьалаг гьавичIо.

 

Дихъ гуреб батани дур иш букIараб,

Щай бадий ялагьун гьимун елъарай?

Гьудул вукIарав дур цоги ватани,

Диргун щай истакан тункизабураб?

 

Мун вокьарав рихун, рихарав вокьи,

Гьебищха битIараб тIабигIат гьанже?..

ТIарамагъадисеб цо рагIи буго,

ГIинзукьеги къулун дуда щуризе.

 

1933

****

 

Исана магIарда гIидра баладай,

ГIанса-мокъокъалда къанал тIупидал?

ГIурччинаб харида тIегь баккиладай,

ТIавусил лугбазда мусрал жемидал?

 

Дун гурхIулароан, гохI-щобазда чIун,

Гагуян ахIдолеб мадинаялда.

БукIун буго пакъир, гьанже дун гIадин,

Дандиябги билун, балагьалда гъоркь.

 

Рекьул хIинчI хIайранаб хIатIил гIедерлъи

ГIумруялъ инаро дида цебеса.

ХIурда тIанкI лъолареб тIадагьаб рилълъин

ТIулада букIина багъулеб гьанже.

 

Маргъалул гъажилде гъара гьабизе,

Гьурмада нич гьечIеб наган бихьулищ?

Бахьинаб каранда каратI бахъизе,

КигIан яхI тIагIараб тIухьидал гулла?

 

РагIад нахъа толеб гIедераб рилълъин

Лъицадай бикъила рукъбухIаялъул?

Къол нухалъ махI чIвалеб чIурканаб хIара,

ХIорлъана дир рекIел букIараб хиял.

 

Жавгьар-якъуталда къаналги тIупун,

ТIаде къуларалъуб цIорораб дир ракI.

 

ЦIорол матIуялде тIаде ракьги хъван,

ТIад руссун унелъул унтараб керен.

 

Эбелалъ ятани къварид гьаюрай,

Къабуласде щайзе ургъел бикьичIеб?

КъватIул хабаразде ракIхун ятани,

РекIеласде киндай керен чучичIеб?

 

Радал баккудаса балагьулев дун

Дур гьурмал бикъараб бакъул нуралде.

Къаси чи кьижидал чучула керен

Канлъи духъан щвараб шагьри моцIалде.

 

РухI дур бахъаниги, хирияй гьудул,

Хабал гIазаб лъица чIамулеб бугеб?

Хабалъ мун лъуниги, гIазизай гьалмагъ,

ГIазабалда жанив дун гурищ вугев?

 

Бахьинаб гьурмаде гьинкатанги цIан,

Дур цIаюцIин лъида цебеса унеб?

ЦIвакараб надалде ххараб катIари

Кида кIочон толеб талихIкъаялъул?

 

Гьанже дир букIунеб рекIел зиярат

Зайнабил цIар хъвараб хъирул къаниде.

Хъизаналъул бицун зигардиларо,

Зонол рагIад гIела ГIумаровасе.

 

Дур рухI босулелъул бицараб рагIи

Босила хабалъе, хирияй гьудул.

Хвалил чапар щведал гьабураб къотIи

Къанал тIупизегIан теларо хвезе.

 

 

Бахьинаб гьурмадул кьер хисулелъул,

Кьураб ГIайнаица гIураб васият.

Сабурал беразул нур босулелъул,

Бараб къвал къутIпуялъ, къо-мех лъикIилан.

 

Дур маргъалул цаби къирулеб мехалъ

Къаданив вукIиндал, кIочон теларо.

Каранде рухI щведал дуца щурараб

Щуго-анлъго рагIи гIодоб лъеларо.

 

1933

 

ГIИСАГИ СУРХАЙГИ

 

Нилъ гьитIинаб мехалъ къаргъа гьабулел,
КъватIахъ рукIунан ихтилаталда.
Къвалакь тIахьалги ккун, кире ал гьанже, –
Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

Америкаялде кида ал щварал,
Кагътиде балагьун эзул бицине?
Европа, Азия азда щиб лъалеб, –
Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

– Нилъ рукIинчIищ, ГIиса, гIисинал чагIи,

ГIандарак бацIулел, цIертIеги тIамун?

ЦIалач кодоб ккурав чи гьечIо азул, –

Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

– Цоцазул нахъаса хъабалоги ккун,
Хъабшуда бук
Iана некIо ясазул.
"Муса хурив вукIин" лъан буго азда, –
Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

Нилъ гьитIинал чагIи кагътаца хIалел

Кверкьел нохъодаса рахъунароан.

Рахани кепкаца берищ бахъилеб, –

Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

ГIадамал тохлъидал, ханалги рикъун,

Къойица чIолаан чIвай гьабулел нилъ.

 

Нагагьлъун рахани, ханал щай азий, –

Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

ГьитIинал чагIи нилъ ТIаса къулгIадухъ,
Т
Iаргъал рахчи гьарун, чанцIул рагъарал?
Щибго бихьичIого гьадин хвела ал, –
Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

Бадир тIаргъалги чIван, хIатIал рухулел
ХIасандала дида кIочон толаро.
Тамаша, азул элъ эменищ ч
Iварав,
Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

Накалда гIодор чIун, чIинхал рикьиялъ
Кьолеб бук
Iараб кеп кIочонищ, ГIиса?
ГIанкIоял-хIелказул бицунел те ал, –
Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

– Дол хIанчIи кколаго, хIатIалги ругьун,

Рогьарал сардазул сихI бахъуларо.

Собраниейила азул букIунеб, –

Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

– Дуда лъалищ, ГIиса, ГIумарица дир,

ГIалу рехи гьабун, хъункIур цIураб куц?

Хъвазе, цIализе лъай – эбищ цIакъаб жо,

Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

– Сурхай, гьалбадерил чол расги хIулун,

Чан гьиндай гьабуна, гьудул, нилъеца?

Гьунар буго азул ункъабго гIамал, –

Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

 

Нилъецани, ГIиса, хьопги бегIерун,

Хьиндалазул гьагьахъ пихъ толароан.

Гьанже гIадал цIуял лъимал рихьичIо, –

Унха, вагьай, вагьай, вагьа-вагьагьай!

 

1933

 

ДАЛАГОЛАСДЕ

 

РекIел гьудуласде, Далаголасде,

Даран-базар баркун кагъат битIизин.

Iоцебе" гьабулеб ригьингилъидал,

Рахьи бараб пакет почалда лъезин.

 

Распутин холелъул халипалъун тун,

ХалгIатги гIансаги духъейищ ккараб?

Камалил Баширил махщелги босун,

Дуца гьал ясазе гьабулеб жо щиб?

 

МакъратIисдай, Дарбищ, дур къвалакь бугеб,

Къоролзай хIеккунин, дур хIухьел чIвайдал?

ХIелкил гъанцIаги бан, цIалел лъаларо,

ЦIуял жал дудаса ричIулел гьечIо.

 

ГьоцIойищ бецIцIулеб дур мацIалдаса, –

ЦIар бахъараб гIолин гIолил ясазе.

Сиррурабаналъул тIехь батила духъ,

Мун тIаде вуссани, россал тола аз...

 

Анкьидасан вуцIцIун, моцIиде виххун,

ЦIар бугин дур бахъун, бухъизе гьабе.

ЦIиял нусабаца гордалги ретIун,

Гуч бугин, Шамалай, щвараб кеп босе.

 

1933

ЯХIЯ

 

Зоб-ракьалда гьоркьор гьанже ниж гIадал

ГIадамал ругодай, дармица къурал?

Дунялалъул рокъоб нижер гIадинаб

Росу батиларо, талихI къосараб.

 

БачIанщинаб соналъ саяхъав вихьун,

МугIалим вачIуна, гIоркьилав витIун.

ГIищкъуялъул лъеца гьалаг гьавурав

Портфельчи ваккула, кутакав вихьун.

 

КIиго-лъабго нухалъ ОНОялдаса

Аман гьарун ана нижер жамагIат,

Араб соналъ гIадав гьагула гурев,

Цо намус-яхI  бугев мугIалим кьеян.

 

Нижер гIарзаялда завОНОясги

Резолюци лъуна лъикIав чи кьезе.

Лъади тун батIияб цIуяб жоялда

ЦIар лъаларев гьалмагъ гьанив витIизе.

 

Ниж гьедин рукIадго пуланаб къоялъ,

Къвалакь сумкаги бан, ваккана ЯхIя.

Бекараб мугъалда михир бачине,

Чагурги къвалакь ккун, гIунтIана тIаде.

 

ГIинда нахъе хъурщун, хъурайсенги лъун,

Хъваш-маш гьабилалде гьикъана ясал.

 

ХъащтIараб гарбиде катIариги ххан,

Кверал росилалде бицана рокьул.

 

Фургоналда бараб чу гIадин вачIун,

ЧIоло-кварги къакъан къана цевегIан.

Къвалакь квералги чIван жамагIаталда

Жиндирго хIукму-хIал баян гьабуна:

 

"Гьалмагъзаби, кигIан талихI бугел нуж,

ТечIого ОНОялъ лъунин дун нухда.

ЛъикIав чи витIизе къотIи бугилан,

Къайи босизегIан течIин регIизе.

 

Цо рещтIине рукъги бакъвараб цIулги

КъваригIараб буго чIезе гьабизе.

ЦIализе росулел ясазул къукъа

Къаси данде гьаре дида рихьизе".

 

Доклад гьабулелъул гьава рекъезе

Папирос букIана кIалаль чIамулеб,

ЖамагIаталдехун бицардулелъул

Ясазда букIана кIиябгоги бер.

 

Ясазул рухI унеб махI берцинаб лъим

Лъицадай пунхъана хъахIбал васасде?

ХъахIаб гурдеялъул гарбида сверун

Гуржиба ккуралъул кверал къотIаги.

 

КъатIипадул тIаждал галифабазда

КвергIан гIебаб буго гIарцул чалу ккун.

Чиллайдул михъазул расалги кIурун,

КIветIалда тун бугеб точка бихьулищ?

 

 

Росулъ мактаб рагьун пайда щиб гьанже,

Гьасдасан лъималаз лъай босиларо.

Ликпункталде рачIун руччабаздаги

Щибго хайираб жо гьас малъиларо.

 

Цойги, ав рагIула цIакъ вагъулев чи,

Цилгун гени квине лъие бокьулеб?

Зурмие рагIула бергьараб гьунар,

Гьасдаса нахъе цIан цIуял жал чIелищ?

 

Макьил рахIат хвараб хIалил анкьица

ХIасраталъ вухIулев ЯхIя вихьичIо.

ХIалтIуда риххарал къоялги рукIун,

КъваригIел тIубазе асде регIичIо.

 

РакIалде рехараб хиял хIорлъидал,

ХIисаб гьабуна ас, вуссун лъикIилан.

ХIасраталда рекъон къадар хъвачIелъул,

Ав къачIан ватана къвачIа баччизе.

 

Росу къватIиб бахъун, рохъоги хьвагIун,

Нухда лъуна гьалмагъ пашманаб хIалалъ.

ЩагIил хъаба гъурун, гъалдибер бекун,

Квер лъуна мугъалда гъалайчиясда.

1933

 

МАХIАЧХЪАЛАЯЛДА ДИР ВЕЧЕР

 

Адабияталъул къалмие кьолеб

Къимат щиб букIараб НикIалайица?

Назму-кечIалдасан гIибрат босулеб

ГIадатго букIинчIо некIо халкъалъул.

 

БоцIи-рикъзи гьечIев басраги гьавун,

Рес букIана цебе кIвар гьабулеб жо,

Мискинлъи-пакъирлъи хIатIикьги тIамун,

ХIал бугехъ букIана некIо балагьи.

 

Гьанже Совет валаст гIуцIаралдаса

ГIелму-адабалде унеб буго халкъ.

Инкъилабалъ къоял къалъаралдаса

Къадру бащалъана мискин халкъалъул.

 

Халкъалъул берзукьа вортарав дие

Бертин гьаби гIела гIинтIамуразе.

ГIоралъ росуларел дир асаразе

Бицун хIал кIолареб хIурмат гьабуна.

 

МахIачхъалаялде ахIунги вачун,

Дун ничалъ гъанкъараб вечер рагьана.

Гьоркьоса цо-цо дир кучIдулги рикIкIун,

РекIедаса араб релъи букIана.

 

Басрияб хатIалъул, халатаб чахтIил

ШигIру цIаларабго цоцатIа ккана.

 

Дир къаламги мацIги цIоронгутIизе,

ЦIар бахъанщинахъе хъат кьабулаан.

 

Хъварал алпазазул пасихIлъи бицун,

Гьалмагъзаби рахъун, речь цIалулаан.

Вачун наркомазда гьоркьов дунги лъун,

Кьурди-хъат гьабизе пуна музика.

 

Гьунар бугел рихьун, васалгин ясал

Сверизе рекIана, кIи-кIиял рекъон.

 

Гьагъаб сураталда сухIмат-кепалда

Сордо нахъ бекидал, рахъана рокъор.

Культуралъул знак дидаги баркун,

Наркомаз биххана рохалил мажлис.

 

Дуда бихьуларищ рахьдал мацIалъул

БацIцIадаб агьлуялъ гьабулеб къимат!

Пикру гьабуларищ шигIруялда гъорлъ

РагIи рекъаразде кьолеб бугеб кIвар!

 

Поиск

 


Произведения

 

1891–1917гг

1917–1934гг

1934–1941гг

1941-1945гг

1945-1951гг

ГIумруялъул дарсал

ГIадатазул жул

Баянал

РичIчIуларел рагIабазул магIна

Переводы

 



© При использовании материалов сайта, ссылка на сайт www.tsadasa.ru обязательна                                 dagistan@mail.ru