Главная   ֍   Творчество   ֍   Библиография   ֍   Фотоальбом   ֍   Избранное   ֍   Поэты Цада   ֍   Контакты
             

ГIУМРУЯЛЪУЛ ДАРСАЛ

 

ПОЭМА

 1

 

Щибаб жо гIемерлъанагIан

ГIадат буго учузлъулеб,

ГIажаиблъи, адаб кинаб,

ГIемерлъидал хиралъулеб?

 

ГIадан ракьа-гьаналъ гуро

Панзидаса ватIалъулев,

ЛъикIаб-квешалда гIуж балеб

ГIакълу-тадбир къваригIуна.

 

Эбел-инсул адаб цIуне,

ЦIикIкIарасул хъатир гьабе,

Хъизан-лъимал, тарбия кьун,

Тадбиралда ругьун гьаре.

 

Мадугьалихъ гьуин вукIа,

Гьалбадерилъ недегь вукIа,

Мискин-пакъир рази гьаве,

Язихъасда гурхIел гьабе.

 

ГIагаразулъ тамах вукIа,

ГIадангун мун хIерен вукIа,

ХIажатасе кумек гьабе,

Квачакъазул хIурмат гьабе.

 

Рекъал, бецал, загIипазде

Зияратал гIемер гьаре,

 

Заманаялъ мугъ рехарал

Харабазда гурхIел гьабе.

 

Мунагьалда ракI бухIарал

ХIелмуялда жанир раче,

ХIалуцараб ццинги къулчIун,

Къураздаса тIаса лъугьа.

 

Дургун ракI сукIарав гьалмагъ,

Салам кьун, нечезе гьаве,

Ццин бахъун, дулъ ригъаразда

Гъоркье-тIаде ваккун кIалъай.

 

Дурго рагIи битIухъ гьабун,

ГIадамалгун къацандуге,

Бергьарав чи къураб рагъде

Къоно ричIизе лъугьунге.

 

РетIунеб ратIлидаса дур

ТIабигIат берцинаб букIа,

Бицунеб рагIиялдаса

Гьабулеб жо лъикIаб букIа.

 

Живго гIодовгIан гьавурав

ГIадамаз кIодо гьавула,

Гьумер битIун кIалъалезде

Кинавго чи мутIигIлъула.

 

ГьитIинал кIодо гьарулев

КIудиязеги вокьула,

Гьесул хIурмат гьабулаго,

ГьитIиналги гIун рачIуна.

 

 

Адаб буго гIадамасул

ГIумру берцин гьабулеб жо,

Живго вахчун вукIаниги,

Халкъалда гьев вихьулеб жо.

 

Хазина дур гьелъул букIа,

Бикъиялда хIинкъи гьечIеб,

БикъанагIан гIемерлъулеб,

ЛъунагIан бакI гIатIилъулеб.

 

Босе адаб – дурго ярагъ,

Адаб цIуне – дурго гьалмагъ,

Мех баниги херлъулареб,

Мун хваниги кIочонареб.

 

2

 

Воре, чIухIи гIодоб рехе,

ГIадамазул къимат гьабе,

ГIамал гьитIинавлъун вукIа,

Гьалмагъзабазе рухIги кье.

 

Дулъ гьечIеб рецц гьабунилан

Гьелдаса, воре, вохуге,

Бугеб гIайиб рехсонилан

Вихха-хочунги лъугьунге.

 

Живго жиндие гIурав чи 

ГIадамазе басралъула, 

Бохараб гьумер бугесул

Гьалмагъзаби гIемерлъула.

 

Гьуинаб рагIи бицани,

ГIадамасул ракI батула,

РакIги кверги гIатIидасул.

ГIумру берцинаб букIуна.

 

КигIан уяб букIаниги

Мунго дуцаго веццуге,

"Дун", "дие", "дир", "дица" – йилан,

ЦIекIал рагIаби рицунге.

 

Халкъалдаса тIадегIанлъи

ТIалаб гьабизе лъугьунге,

Вортани, бохдул унтулеб

Борхалъиялде вахунге.

 

Бараб ахIулъ яхI рехуге,  

ВиххичIого цо хIал ккун чIа

ХIамабагьадурлъи гьабун,

Балагьазде данде унге.

 

Дуда бацизе кIолареб

КIалтIуги рагьуге дуца, –

КIалалъ бичизе кIолареб

ГарацIги бухьунге дуца.

 

Мун лъаларев чи гурилан

Кутак бихьизе гьабуге,

Бихьилин, рагIилин абун,

ГIадамазе хIинкъи кьоге.

 

Чияца къанцIцIвилеб хIалалъ

ЦIакъго виччунги вукIунге,

Къокъидго векилеб куцалъ

Квешго вакъванги вукIунге.

 

 

ГIадамасул тIадегIанлъи

РагIад гIадаб жойин бугеб, –

Мун вортанагIан лъутулеб,

Мун лъутанагIан бортулеб.

 

РекIел гьава чIарбида лъе,

Гьагаб гIамал хIатIикь тIаме,

Рецц къваригIараб напсалда

Босун гъванщилъ бакIаб зар лъе.

 

Воре, дуца гьалмагъасе

Щибниги зарал гьабуге, –

Зулмуялъ дур гIумруялъул

ГIурхъаби рукIкIинарулеб.

 

Мазлумасул рекIел унти –

Тушман чIвалеб чIор букIин лъай,

Ятимасул берзул магIу –

Загьру букIин кIочон тоге.

 

3

 

Воре, дуца цого кIалдиб

КIигIаркьелаб мацI хьихьуге,

МацIалда ракьа гьечIилан,

Бокьанщинабги бицунге.

 

Бицунеб дур рагIиялда

ГIакълу цебе ккезе гьабе.

Ца таралъ мегIер толелъул:

ГIантаб хабар хулжиниб лъе.

 

Воре, дурго балъгояб иш

Чияхъе цIунизе кьоге,

Дуца къватIиб гъураб рагIи

ГIадамаз жаниб толаро.

 

ГIиналъ къабул гьабулареб

Гьодораб рагIи бицунге,

Бицунаго цадахъ велъун,     

ЛъикIаб хабар хвезабуге.

 

Дурго пикруялда мугъ чIван,

Мушавара рехун тоге,

Нахъе боссе кколеб рагIи

ГIадада кьвагьун биччаге.

 

Ахир дурго ракI бухIулел

ХIорал къотIаби гьаруге,

ХIал кIоларел бакIал ишал

РакIалда раччизаруге.

 

Чияр рокъоб бихьараб жо

КъватIиб бицине лъугьунге,

Лъалеб бугилан кинабго

Кинасего бикьун кьоге.

 

Воре, рагIанщинаб хабар

ГIадамазеги гьурщуге,

ГIемерисеб аслу гьечIеб

Гьабихъа хабар батулин.

 

ГIадамаца бицунелде

Данде чIун къецги гьабуге,

Дадил ургъел, аби буго,

ГIоркь ккураца гьабилилан.

 

 

Воре, гIадамал ругелъуб

ГIинтIе къулун щурщудуге,

Щибниги цо макруялъе

Батилилан ккезе гурин.

 

ГIундул кIи-кIи рижун руго,

КIалъалеб мацI цохIо буго, –

Бицен гIемер гьабичIого,

ГIенеккизе ругьун гьаве.

 

Дурго гъванща бухулеб мацI,

Рахасги бан, жаниб хьихье,

Халкъалдехун бугеб жахIда

Жулица къватIибе лъухье.

 

Гаргади гIарац батани,

ГIинтIамун чIей месед ккола,

КIалдиса араб рагIиялъ

Ахирги мун лагълъун ккола.

 

Напсалда квелъ базе кIвани,

МунгIан гучав герой гьечIо,

МацIалда кверщел гьабуни,

Дуде щварав хIаким гьечIо.

 

Гуллил ругъун гIемерисеб

МоцIидасан сахлъун уна,

МацIалдасан щвараб ругьун

Щибуниги лъилъуларо.

4

 

ГIакълу буго гIадамасул

ГIаданлъи жинда бараб жо,

БитIарабги тIекъабги жо

Жанисан бихьулеб матIу.

 

Гьеб жаниб гьечIеб бетIералъ

ХIатIал сваказе гьарула,

ХIакъабги батIулабги иш

БатIа гьабизе кIоларо.

 

Воре, гали босилалде

Цин чIолеб бакI хIадур гьабе,

Рукъ ккун вахъиналде цебе

Мадугьаллъи лъазе гьабе.

 

Жидерго ургъел бикьулеб

Агьлуялде тIаде унге,

Эз бицунеб хабаралде

Хъаравуллъиги гьабуге.

 

АхIичIого чияр кванде

Кету гIадин ваккаруге,

Дур ихтияр гьечIеб рокъоб

Хважаинлъиги гьабуге.

 

Дуда лъалеб хабар бицун

Цогидав чи кIалъалелъул,

Лъалареб ххвел гьабун дуца

Хабаралде лъикI гIинтIаме.

 

Мекъса рагIи бицунев чи

РитIухъ гьавун тIад рекъоге,

ТIекъаб хIалтIи гьабулевги,

Гьумер бухIун, нечезаве.

  

ГIадамазде рохел щвани,

Щибго хIалхъублъи гьабуге;

ХIусуд буго гIадан чIвалеб

ЧIегIераб гьве, гьеб нахъе гъе.

 

Чияде балагь бачIани,

Гьесда хIалхьун, ракI бохуге;

БадибчIвай хехго бихьулин,

Хъубаб гIамал гIодоб рехе.

 

Воре, гьурмал лъимги бичун,

Лъиданиги жо гьаруге,

РощногохIда батаниги,

ХIикмат босичIого тоге.

 

ВакъичIого квен кванаге,

Кеп щвечIого велъанхъуге;

Кинасдаго хIалги рекъон,

ХIелхIелчилъунги вукIунге.

 

Бечедав чилъун вукIине

Нахърателалги гьаруге;

Бугелда ракI рази гьабе,

Гьебин бечелъи букIунеб.

 

Воре, дурго ресги бахчун,

Чиядаги чIунчIудуге,

Чарал маргьабиги рицун,

Гьалмагъзабиги хIулуге.

 

Дур агъаз гьабуларезде

Ургъалабиги рикьуге;

Рокьукъав тушманасдасан

Кумакалде хьулги лъоге.

ГIакъиласе вижараб ракь

РухIалдаса хиралъула,

ВатIан цIунулаго хварав

Хабалъги чIаго вукIуна.

 

5

 

Воре, гьудул-гьалмагълъун дур

Гьагав гъалайчи вукIунге,

КIиго гьумер бугесдехун

Хурхен-рухьенги гьабуге.

 

Цо сагIаталъ мацIихъанас

МоцIил питна тIаде цIала,

ГьитIинаб цо рагIуда тIад

КIудиял рагъал рижула.

 

ГIадамазул хасиятал

Сахал рихьун гъорлъа хъирще;

РакI рекъарал тIабигIатал,

ТIад квер чIва-чIван, чIаран росе.

 

ХIажат гьечIел хабаразда

Хадув лъугьун цIехолдуге,

ЦIогьол гьалмагъзабаздехун

РекIелгъеялги гьаруге.

 

Дургин бакъан рекъоларев

Къайицадахълъун гьавуге,

КъваригIиндал дуй ватулев

Тушманлъиялъеги ккоге.

 

Воре, чадил гьудуллъиги

Гьанал вацлъиги лъан букIа;

КIал бахьинаб, махьа хъубаб

Борхьил мурад бичIчIун букIа.

 

Балагьазде дандчIвачIого,

Гьалмагъасе къимат кьоге;

Къали цIамул чIикIичIого,

Гьудуласдаги божуге.

 

Воре, дуца гьалмагъасе

Гьев рехизе гвенд бухъуге,

Бухъаралъув мунго ккола, –

Кици гьедин бачIун буго.

 

КIиго гьудуласда гьоркьоб

Гьел барщизе рищни хъваге,

Ахир, кIиявгоги рекъон,

Дур мукъулукъ кквезе буго.

 

Воре, гурел багьназдалъун

Гьудул-гьалмагълъи биххуге! –

Цо-цониги мунагь гьечIев

Гьалмагъ дуда ватиларо.

 

ГьацIулъ хIеги хIанилъ расги

Камуларилан абула,

Кинабго рахъ рекъарав чи

КъанагIатги вукIунаро.

 

Бищун рикIкIадаб сапаралъ

Унев чи щиван гьикъани,

Ункъабго бокIон битIарав

Гьалмагъ цIехолев чи вуго.

 

 

ГIагарлъиги къотIун уна,

Къайицадахъал риххула,

РакI жубарав гьудул-гьалмагъ

Дур кваранаб кверлъун чIола.

 

ЯхI бергьарас жиндасаго

Гьалмагъзаби цере ккола,

Гьезул мурад цIунулаго,

ЦIадав жанивги кIанцIула.

 

Цо тушманги гIемерилан,

Азарго гьалмагъ дагьилан,

ЦIакъ гъваридаб рагIи бугин,

Гьелъул магIна лъазе ккела.

 

6

 

ХIикмат буго гIадамасул

ГIинда базе рекъараб жо,

ГIакълуялъул бетIергьабаз

Хазинаде цIунараб жо.

 

Заманаялъ гIадамазе

ГIемерал дарсал цIалула;

ГIакълаби данде рехани,

Бахчарабги загьирлъула.

 

ЛъикIаб гIамал гьабулесул

ГIумруялда баркат лъола;

ГIетI баккичIеб бетIер ахир

БатIаргьиналъ къазе ккола.

 

Макьу гьуинал беразда

Сардил халалъи лъаларо,

Зодихъ цIваби рикIкIинчIезда

Раглил бусен чIалгIунаро.

 

Дурго малъаца гIадинан

Дур мугъзал гьод хъасуларо,

Хъизаналда аскIоб гIадин

РекIел чIоло битIуларо.

 

РечIчIунилан панкъидаса

Гьаби нахье лъутуларо,

Ришват босун ругьуназда

Гьелъул хъубаб махI лъаларо.

 

Мискинлъиялъ гIадамазул

ГIузраби загьир гьарула;

ГIарцул мугьазул звархиялъ

Гьезул мунагьал "чурула".

 

ХIакъаб рагIи къабулав чи

Къацандизе лъугьунаро;

Лъаларев чи вуцIцIун чIани,

Жаниб хилапги кколаро.

 

Тушманлъиялде лъугьине

ЦIакъ бигьаяб амру ккола,

Амма элдаса вахъизе

Нахъа гIемер захIмалъула.

 

Ццин бахъун абураб рагIи

ГIузрабаца бацIцIунаро,

ГIодов виччан хIалтIарасул

ЗахIмат нухда хутIуларо.

 

 

Халатаб къотIиялдаса

Къокъидго нахъчIвай беццула.

Цо рагIи баччун чIечIесда

ГIемер рагIаби рагIула.

 

Жидерго гIайибал лъазе

ГIадамазе захIмалъула,

ХIажат гьечIеб рагIудаса

МацI цIунизе цIакъ бакIлъула.

 

Бегун гIураб гъалбацIалде

ГIиял гьве тIаса бищула;

Балагьазда данде чIвайдал

Чадил гьудул ватIалъула.

 

Рокъов кьолохъан лъугьани,

Лъимал кьурдухъаби ккола;

Кьурса гIодоб цIцIе кIанцIани,

Хадуб бурутIги кIанцIула.

 

Сардал-къоял къинал жалин,

Жаниб бугеб тIинчI лъаларел,

ТIатIала кверлъун чIечIого,

КIвараб жигар бахъун хIалтIе.

 

РукIа-рахъиналда жанив

КIвар гьабичIого вукIунге, –

Гьабизе лъани, квасги гьеб,

Кваназе лъани, нахги гьеб.

 

Гьабулеб хIалтIиялде мун

ХIелекогун цадахъ вахъа, –

Радал вахъарасул кьегIер

ЦIуяб абун аби бугин.

Аманатал хвезарулел

Хиянатазда рекIунге,

Халкъалъулго божи хварал

Божуда рекIкIал гьаруге.

 

Воре, мекъаб кверги бегьун,

ГьитIинаб жоги босуге, –

Цебе хоно бикъарасин

Хадуб гIанкIуги бикъулеб.

 

Хъизаналъул гIунгутIаби

ГIадамазеги гьурщуге, –

Дуца квер кIобокIунилан

Килищ гIодоб бортулареб.

 

Воре, дурго бадиб унеб

ЧIалуги бихьичIого, мун

Чияр бадиб унеб расул

Ургъел гьабизе лъугьунге.

 

Дурго бахьи бугеб гIумру

Хьулаз лагълъун кквезе тоге,

Бугелда ракI рази гьабун,

Уздензабазда гъорлъ вукIа.

 

Воре, цIакъго кутакалда

КвенчIчIел чIехьезе лъугьунге;

Квер букIкIарав, кIал гьакIкIарав

Гьоролчулъунги вукIунге.

 

Рукъ бакъараб садакъаялъ

Сахаватаб цIар босуге;

Сабру гьабизе захIматаб

РукIа-рахъин рикIкIад гьабе.

Сапаралде вахъаралъуб

Хъизан-лъимал кIочон тоге,

Бакъвараб гамачI босунги,

Сайгъат камун нахъвуссунге.

 

Воре, цIакъго рачел чучун,

Чохьой хъулухъги гьабуге, –

Гажаца бессаралдаса

Квераз бессараб лъикI ретIел.

 

Воре, рияъ рикIкIад гьабе,

КIвараб кумек балъго гьабе,

Гьабураб жо бадиб чIваге,

Чияр лъикIлъи кIочон тоге.

 

БоцIудаса тIокIлъи бикье,

МацIалдаса тIокIлъи бахче;

БокьичIони, кьечIого те,

Кьураб жо нахъе босуге.

 

Воре, дарманалда божун,

Дуца загьруги гьекъоге.

Къаникь бетIер щапизегIан

Тушманасдаги божуге.

 

Адабиял дарсаздасан

Данде гьабун хъвараб назму

Гьаб бакIалда лъугIараблъун

Бегьула гьанже рикIкIине.

 

1948

 

Поиск

 


Произведения

 

1891–1917гг

1917–1934гг

1934–1941гг

1941-1945гг

1945-1951гг

ГIумруялъул дарсал

ГIадатазул жул

Баянал

РичIчIуларел рагIабазул магIна

Переводы

 

             
Селение Цада

© При использовании материалов сайта, ссылка на сайт www.tsadasa.ru обязательна                                 dagistan@mail.ru