ГЕНУСА  ШАЙИХ ГlАБДУЛАГЬ - ХlАЖИ رحمه الله

 1269 - 1335 гь.с. (1853  -  1916 м.с.) 

Жиндир заманада Дагъистаналда машгьурав, динияв хIаракатчи,  гIалим,  тIарикъатальул  устар Генуса ГIабдулагь-хIажияв. (рахIимагьу Ллагь).

БАХlАРЧИЯВ МУРИД ВА ШАМИЛИЛ ИМАМАСУЛ "ТlУХЬИТlА" ВА ГЬЕЛДА СВЕРУХЪЛЪИЯЛДА ВУКlАРАВ НАИБАСУЛ  ВАС

    АЖАБИЛАВ", гьединаб букIана ГIабдулагь-хIажиясда  цIар устарльун вахъинегIан . Гьев гьавуна I853 сональ Генуб росуль "КIудияв" ГIалимухIамадил хъизамалда, ГIалимухIамад вукIана имам Шамилил гIелбащатав, гьесул гьудул гьалмагъ, гIагарав чи. Льабавго имамасда цадахъ гьев бахIарчиго вагъана Кавказальул рагъ байбихьаралдаса ахиралде щвезегIан. Абула бажарибугевчи хIисабалда тIамунила Шамилица ГIалимухIамад наибльунгиян .

  Лебалав бахIарчияв мурид  ГIалимухIамадил  букIана залимаб къаркъалаги кутакаб къуватги . Гьесул цIайи букIана 9 пуд , ай I40 ялде гIагарун км . Гьединлъидал гьесда « КIудияв ГIалимухIамад » яги « ГIалимухIамад кабир » - абун  рекIун букIана.

   АхIулгохIда тушбабазухъе квердеги инчIого , ГIанди гIорульеги кIанцIун шагьидаб хвел  тIаса бищана имам Шамилил яц Патиматица . ПатIиматил яс  Меседу Шамилица  кьун йикIана ГIалимухIамадие росасе ,  амма гьезул цадахъаб гIумро гIемер халатаб букIинчIо . Меседо хвана I267 -(I850) абилеб сональ .  Хадуй ГIалимухIамадица ячана цIияй чIужу  -(Ражабиласул Гlаишат- Кlд Хlажигlабдуллагьица абуна I4II- I99I соналъ Бш Юсупил рокъоб,,виео запись)  

  Кlудияв ГIалимухIамад  вукIана гIумру халатав чи . Гьев хвана гIага-шагарго II0 сон бараб мехаль -I306 - (I909) соналда .  Маймунат хвана васасдаги хадуй .

 

 

«ГЪАЗАВАТАЛЪУЛ» ЛЪИМЕР

   Ражабилясул лъимерлъи данде ккана магIарулазул бахIарчияб гъазаваталъул ахирисел ва рагъда хадусел соназде . Жиндирго бераздальун гьесда рихьана имам Шамилги ва цогидал гъазаваталъул багьадурзабиги . Гьев гIуна гъазаваталъ куцарал гIадамазда гьоркьов .Гъазаваталъул тарихалда хурхарал рукIана гьесда рагIулел беценал , жалго цере рукIана биценазул гIахьалчагIи . Гьесда бихьулеб  букIана бацIцIадаб динияб нух .

   Гъазаваталъул ватIанлъун букIараб Генуб росулъ гIумру гьабулев Ражабиласе унго-унгояб шаргIияб тарбия щвечIого ресги букIинчIо.  ГьитIинаб мехалдасаго Ражабиласе щвана гъазаваталъул къиматал дарсал,  гьев лъадарана бахIарчияб  ва захIматаб заманаялъул лъикIалщинал мисалаз . Гьес гIумруялде галаби тIамуна имам ГъазимухIамадил ва имам Шамилил лъалкIаздасан .

  Как-диналъул ,иман-исламалъул кьучIал ва Къуръан цIализе ГIалимухIамадица васасда малъана жинцаго ва  хIаракат бахъана       гьев гьитIинго гIелмуялде машгъул гьавизе . Гьеб  мурадалда тIаса рищана лъикIал мугIалималги . Ражабиласе лъикIаб гIелму лъай щвана добмехалда Генубросулъ дибирлъун вукIарав Унсоколоса ГIабдулагь –хIажияв ,  Муниса ГIабдусалим ,  Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажияв гIадал гIалимзабазухъан.

ГьитIинав гIолохъанчи Ражабилав Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажияв гIадал гIалимзабазухъан.
ГьитIинав гIолохъанчи Ражабилав Сугъралъ  мажгиталде вачIарав тIоцебесеб къоялъ ккун буго гьадинаб лъугьа-бахъин : ЦIияв мутагIилльун цIех-рехалда рукIарал сугъулдерил чIахIиял чагIазул цояс гьесда гьикъун буго:«Щивчи кколев Генуса Ражабилав?»-абун хIикмалъи гьабунила гьев чияс,-ГIабдурахIман-ХIажияс дуг Iадулъ чанцIулго Генуса Ражабиласул цIар рехсолеб жубанила нахъеги гьес.  Гьедин рукIаго тIаде вачIун вуго. ГIабдурахIман-хIажияв ва гьоболасде берщварабго гьев цIакъ вохун вуго. «Ража билав, дир вас, мун жакъа дир гьобол вуго.  Дир рукъалда баракатги лъезе,  дур шапагIат нижееги щвезе мун рокъове вилълъа!»-янги абун гъажалда кверги лъун гьес вачун ун вуго Генусев .  Хадур ралагьун хутIарал гIадамазда бичIчIун буго Ражабилав щив кколевали.

 

ЦlИЯБ ЦlАР ВА УСТАРЛЪИЯЛЪЕ ИЗНУ КЬЕЙ.

Сугъралъа ГIабдурахIманхIажияв вукIана Дагъистаналда устар. Цогидал гIелмабазда цадахъго Ражабилас гьесдасан лъазабуна тIарикъатги ва лъугьана гьесул муридлъунги.  ГIабдурахIман-хIажияв Сугъурияс цо къоялъРажабиласде «ГIабдулагь»- абун цIияб цIар ахIун буго ва гьеб баркун буго.  Гьелъие гIиллалъун къадруяв шайихас рехсон буго,  Генуса Ражабиласул цIар ГIаршалда ГIабдуллагь абун хъван букIин  жиндиего загьирлъи. ГьебкъоялдасанахъеРажабилав лъугьана ГIабдулагьлъун ва хIеж борхаралдаса хадув ГIабдулагь-хIажиявлъун.

Сугъралъа Генуве ГIабдурахIман-хIажияс цIияб цIар кьурав гIолохъанчи вуссана гIицIго лъикIав, цеветIурав гIалимчилъун гуревги, тIарикъаталъул устарлъиялъе изну щварав, цIар ва къадру бугев динияв хIаракатчилъунги.  Гьеб заманалда ГIабдулагьил букIана гIицIго 22-23 сон.

 

КЪОКЪАБ ГЪАЗАВАТАЛДА

1294 - (1877) соналда  Дагъистаналъул Росабазул мугIрузда гIурус пачаясул  зулму  бакIлъарал гIадамал гъазаваталде лъугьана.    ва  жамагIатазул чапарал чанцIулго щвана Сугъралъе ГIабдурахIман-хIажиясда гъазаваталъе бетIерлъи гьабеян гьарун яги гьеб иш бажарулев чиясда цIар чIваян тIалаб гьабун. Имамлъи гьабизе мустахIикъал церехъабазда гьоркьоб рехсолеб букIана 24 сон барав ГIабдулагь-хIажиясул цIарги. Дагъистаналъул ункъабилев имамлъун цIар чIвана ГIабдурахIман –хIажиясул вас МухIамад-хIажиясда. Дагъистаниязго гIадин гъазаваталде хIадурлъи гьабулеб букIана чачаназги.

ГIабдулагь-хIажияв вукIана гъазават  хIадурлъиялъул ва гьеб гIумруялде бахъинабиялъул  жигарчагIазул цоявлъун. Цадахъ рекъон гъазават гьабиялъул суалал дандразе ГIабдурахIман-хIажиявгун  цадахъ гьев чанцIулго дандчIвана чачаназул имам ГIалибег-хIажиявгун. Гъазаваталъул заманалда ГIабдулагь-хIажияс цевехъанлъи гьабуна "гъойсубуюназул",  ай хьиндалазул бодуе.  Муридзабазе вагIзаби гьарулев чилъун вукIана КIикIуниса ГIусманил МухIамад-хIажияв  устар.

Гъазават къокъаб  букIана гьелъул хIасил пашманаб ккана. Гъазизаби ва гъазаваталъе квер бакъарал Дагъистаналдаса къватIире ритIана гьезде гьоркьоре ккана ГIабдулагь-хIажиявги гьесул гьалмагъзабиги.

ГIабдулагь-хIажиясеги гьесул лъади РайхIанатиеги вас гьавидал  ГIабдурахIман-хIажияв  устар цIакъ вохун вуго. Гьес ихтияр тIалаб гьабун буго цIар жинца лъезе. Шайихас гьев васасе кьун буго,  гьитIинаб гъазаваталда гIахьаллъи гьабиялъе гIоло гIурусаз кваридаги ван гIанкъарав жиндирго вас,  Дагъистаналъул  бахIарчияв имам  МухIамад-хIажиясул цIар.

КIудияв гIедал МухIамад-ХIажияв  вахъана цIар  арав гIалимчилъун.  Гьев цIализавуна  жиндирго инсуца.  Гендерица гьесда къокъго абулаан устарасул МухIамад-ХIажия вилан.

ТIолабго Дагъистаналъего пашманаб лъугьа-бахъинлъун букIана  1299 - (1883) соналъ ГIабдурахIман-хIажияс  абадиялъе бералкъанщи. ГIицIго гьелдаса хадуб гурони жиндирго устарасул адаб цIунарав ГIабдулагь-хIажияс тIарикъаталъул устарлъиялъе букIараб изну хIалтIизабичIо.

ГIабдурахIман Сугъурияс Гьесие кьураб изну, Гъазанушиса ГIалимчи Абу Суфяница бахъараб силсила:

 

ГЕНУБ РОСДАЛ АХАЛЪУДА МАДРАСА БАН, ХАЛКЪАЛДА ГlЕЛМУ ИСЛАМ МАЛЪИ, ВА ГЬЕЛЪ БИХЬИЗАБУРАБ ГВАНГЪАРАБ ХlАСИЛ

ГIурусазул тIадецуялда гъоркь, исламияб дин чучлъизе биччангутIи,  шаригIат ва тIарикъат халкъалда гьоркьоб тIибитIизаби ва щула гьаби лъугьана ГIабдулагь-хIажияв устарасул гIумруялъул мурадлъунги масъалалъунги.  Гьел гIумруялде рахъинариялъе гIолохъанав устарас рагьараб гъазаваталъул бакIалда тIаса бищана балъгояб «гъазават». Гъваридаб гIелмияб лъаялдаса, гIакъилаб вагIза-насихIаталдаса, пасихIаб рекIелъе бортулеб каламалдаса, гурхIел-рахIмуялдаса,  цогидалги гIадамазе пайдаял тадбираздаса ва ресаздаса гIатIидго пайдабосана гьес халкъ жиндаго хадуб цIаялъе. Дагъистаналъул имамзабаз яргъил кумекалдалъун тIуразарулел рукIарал масъалаби гьес ракълилал къагIидабаз далъун тIуразарулел рукIана.

Генуса Батирилас ГIабдулагь-хIажиясде гьабураб назмуялъулъ руго гьадинал рагIаби:

«….Шамилиде руссинчIел нахъбакIазул росаби

Исламалъул квелъги бан масжидалде рачарав….»

Ккана хIужаби имамзабазул заманалда гьаризе кIвечIел ишал ГIабдулагь-хIажиясда тIуразаризе кIвеялъул.  Масала, гIагараб Генуб имамзабазул анищазулъ букIараб гIадин шаргIияб росуялде сверизабун бажарана устарасда. Доб заманалда Генуб росулъ жакъаМакка-Мадинаялда гьечIеб рацIцIалъи чIезабун букIана ГIабдулагь-хIажияв   шайихасул баракаталдалъун. Чагъир гьекъолев чи киса гурин хъалиян цIалев чигицин вукIун гьечIо Генув.  ЦIогь, гьереси ва цогидал шаргIалда дандекколареб хьвада-чIвадиялъул рахъал гIемерал соназ кIочон тун рукIана. Киналгоязде гIагарун гIадамал гьес гIелмуялде, лъай борхизабиялде машгъул гьарун рукIана.

ГIабдулагь-хIажиясул хIаракатчилъи гIицIго Генуб ва сверухъ ругел росабалъ къокълъулароан. Гьев машгьурав вукIана тIолабго Дагъистаналдаги Кавазалдаги.  ГIабдулагь-хIажиясул рикIкIен гIемерал муридзаби рукIана Кавказалда гурелги цогидал бусурбабазул улкабаздаги,   хасго Гьоркьохъеб Азиялда, хIатта Гьиндустаналдагицин.

Шайих ГIабдулагь-хIажияв чанцIулго къурбанлъун ккана пачаясул Россиялъ Кавказалда гьабулеб букIараб хъубаб политикаялъул.  Жигарав динияв хIаракатчилъиялъе гIоло чанго нухалъ Дагъистаналдаса къватIиве витIана.

Дагъистаналъул машгьурал машаихзабазда хадуб букIараб хъаравуллъиялъул бихьизабиялда рекъон 1300гь - (1888м) соналда Дагъистаналдаса  къватIиве  Саратовалъул губерниялде витIун  вуго анлъго шайих.  ГIабдулагь-хIажиясда цадахъ гьенире ритIана ЦIадахIариса Иляс-шайих, КIикIуниса МухIамад-хIажияв,  СалтIаса Узун-хIажияв, ХIабщиса Сулейман-хIажияв ва КъукIниса ХIажимуса-хIажияв.  

Турциялдехун лъутун ворчIарав КIикIуниса ГIусманил МухIамад-хIажияв хутIизегIан цогидал чанго соналдасан рокъоре тIад руссана.

  Нахъеги живгоДагъистаналдаса къватIиве витIиялда хIинкъи букIин  бичIчIун ва гьеб ахIвал-хIал гIодобцинабиялъул мурадалда ГIабдулагь-хIажияв 1899  соналда, цадахъ гIемерал муридзабигунана хIежалде.   ХIежалдаса тIад вуссун вачIунаго, Феодосиялда гамидаса рештIараб бакIалдаса ккун вачун туснахъ гьавун витIана Калуга шагьаралде.   ЛъагIелгун бащдаб гьенибги бан гурони ГIабдулагь-хIажияв рокъове тIад вуссинчIо.

Ахирисеб нухалда ГIабдулагь-хIажияв хъизан-лъималгун цадахъ Дагъистаналдаса къватIиве витIана 1903  соналда. Къиматалъ гьев кIиабизеги вачана гIурусаз асир гьавурав имам Шамилиеги гIумру гьабизе бихьизабун букIараб Калуга шагьаралде. Гьеб нухалда ГIабдулагь-хIажияв туснахъ гьавиялъе квербакъана доб заманалда Унсоколо НикIалайил наиблъун вукIарав ЧIикIаса ХIамзат-хIажияв Дациевас.  Гьелъие нугIлъи гьабула 1917м соналда Дахадаев МахIачица магIарул мацIалда къватIибе биччараб «Нижер жаваб ХIамзат-хIажиясе»-абураб тIамачалда ругел гьадинал мухъаз: «….ШаргIалда батунищ дуца гьабун мацIгун Генуса устар ГIабдулагь-хIажияв князь Вахтаховасда кквезе гьавурав,  ккун Калугаялде витIизе гьавурав?».

 

*************************

Цо чанго соналъ цебеги Генуса ГIабдулагь-хIажияв устарасул (1853-1916) (рахIимагьуллагь) хобалда тIад бараб рукъги, ай чIунтараб зияратги гьесул цIаралда хурхарал цо-цо бакIалги хутIун рукIин гурони, жалго гендеридагицин гьесулги гьесул ишазулги хIакъалъулъ лъапеб жо цIакъ мукъсанаб букIана. Гьединаб хIасилалде нилъ рачана 70 соналдаса цIикIкIараб заманалда диниял гIадамаздехун хIукуматалъул букIараб рокьукъаб, тушманлъиялъулаб бербалагьиялъ.

АнцI-анцI соназ гьукъаниги гIадамазда тIуранго кIочон течIо доб заманалъул халкъиял церехъабиги, диниял хIаракатчагIиги, рухIаниял бутIрулги. Гьанже, цIияб ахIвал-хIалалда магIарулазги хIаракат гьабулеб буго кIочон толел рукIарал цIарал къватIире рахъизе. Газетал, журналал, радио, телевидение ва цогидал алатал гьоркьор ккун, халкъалъе загьирлъана анцI-анцI гIалимзабазулги, шайихзабазулги, устарзабазулги, халкъиял багьадурзабазулги ва цогидал машгьурал гIадамазулги цIиял цIарал.

Амма гьезда гьоркьоб рагIулеб букIинчIо шайих ГIабдулагь-ХIажиясул (рахIимагьуллагь) цIap. Гьеб хIужаялъ рахIат хвезабуна гендерил хIаракатал гIадамазул. Чанго соналъ чIвачIадана гьел зиярат къачIаялъул хIалтIи гIуцIулаго ва устарасул хIакъалъулъ бицейилан радиоялдеги, газетаздеги, гIалимзабазухъеги ругьелал ритIулаго. Амма  хIасил кколеб букIинчIо. Гендерил ХIаракатчагIазда бичIчIана Генусан гурони устарасул рухIияб ирсги гьесул цIарги цIилъулареблъи. Гьеб бичIчIидал, байбихьана унго-унгояб, parla-ракьанде щвараб хIалтIуде.

Къокъаб заманалда жаниб гьабуна кIудияб  хIалтIи. "ХIакъикъат" газеталъул чанго номералда къватIибе кьуна устарасул хIакъалъулъ макъалаби. Гьесул хIакъалъулъ назмаби рахъана Унсоколо районалъул "Ахихъан" газеталда. I996 соналъул 25 октябралда кIодо гьабуна ГIабдулагь-хIажияв устар (рахIимагьуллагь) шагьидлъаралдаса 80 сон тIубай ва гьеб къо сверана щибаб соналъ устарасул хIурматалда тадбир тIобитIулеб къоялде. КъачIана устарасул зиярат ва гьелда цебе букIараб баракатаб мажгит. I997 соналда къватIибе биччана кодоре щварал гьесул асарал данде росараб гьитIинабго тIехь. 2000 соналъул №5 «Гьудуллъи» журналалда бахъана гьесул цо вагIзаялъул хIакъалъулъ макъала, басмаялда бахъулеб буго Харахьиса шагIир МахIмуд-апандица гьесул хIакъалъулъ хъвараб поэма. Гьаб, I997 соналдаго хIадурун букIараб мажмугI басмаялда бахъиги ккола, гьеб рахъалъ тIамулеб, иргадулаб галилъун.

Генуса ГIабдулагь-хIажияв (рахIимагьуллагь) гьавуна I853 соналда имам Шамилил наиб КIудияв ГIалимухIамадил ва мурид Рекъав Ражабил яс ГIайшатил хъизамалда. ТIоцебесеб цIар гьесда букIана Ражабилав абун. Гьев цIалана доб заманалда Генуб росулъ дибирлъун вукIарав Унсоколоса ГIабдуразакъ-хIажиясда, Унсоколоса ГIабдулагь-хIажиясда, Муниса ГIабдусамадида ва Сугъралъа ГIабдурахIман-хIажиясда цеве. I877 соналда гьев вукIана "хъанда шаригIаталъул", ай къокъаб гъазаваталъул жигарав гIахьалчилъун. Жигараб динияб хIаракатчилъиялъе гIоло пачаясул хIукуматалъ, чанцIулго туснахъ гьавун, гьев Дагъистаналдаса къватIиве витIана. I899 соналда, цадахъ муридзабазул кIудияб боги бачун ун, гьес борхана хIеж. Гьесул хIаракаталдалъун Генуб росулъ гьаруна цIакъ гIемерал, гIадамазе пайдаял, кири цIикIкIарал хIалтIаби. Гьезда гьоркьор рехсезе бегьула Гендерил парсазде кьурулъан нух бахъи, мажгит гIатIид гьаби, иххидаса росу цIунизе щулалъаби гьари, къулгIа бай, имам ГъазимухIамадил зиярат къачIай гIадал ишалги.

ГIабдулагь-хIажиясул (рахIимагьуллагь) гIумруялъулъ хасаб бакI ккола Генуб росулъ XX гIасруялъул авалалда гьес рагьараб мадрасаялъ. Мадрасаялъе устарас бан букIайа кIудияб, кIитIалаяб санагIатаб мина. МагIарухъ тIокIаб гьединаб, хасаб, киналго шартIал чIезарураб Мадраса букIин лъалеб гьечIо. ТIолабго Дагъистаналдаги, цIакъ къанагIат гурони, букIун батиларо гьеб тайпаялъул цIалул идара. Гендерил мадрасаялде хьвадулаан как-диналъул кьучIаздасан, Къуръан цIалиялдасан байбихьун камилаб гIелмуялде рахинегIан цIалулел цIивурзабиги, мутагIилзабиги, тIалибзабиги. Гьелги рукIана батIи-батIиял росабалъа рачIарал, батIи-батIиял миллатазул вакилзаби.

КIудияв гIалимчи, шайих, цIаригIаталъулги тIарикъаталъулги устар, жамгIияв гIуцIарухъан, динияв хIаракатчи, мискинхалхъалъул гьудул, гIадатияв инсан Генуса ГIабдулагь-хIажияв устар (рахIимагьуллагь) халкъалда жаниб цIакъ къадру цIикIкIарав, гIадамазе живгоги жиндиего гIадамалги цIакъ рокьулев, гIаламалъул жинде кIудияб мугъчIвай бугев чилъун вукIана. Шагьидаб хвелалдалъун гьев гIумруялдаса ватIалъана I9I6 соналда.

Устар ракьалдаса ин халкъалъего захIматлъараб, гIаламалдаго унтараб лъугьа-бахъинлъун букIин бихьула гьев лъалезул асарал цIалулаго. Машгьурал шагIирзаби гурел, гIалимзабиги, рекьарухъабиги, ахихъабиги, ай, къокъго абуни, гIадатиял магIарулал назмаби гьаризе, жидерго рагIи абизе лъугьиналъго бихьизабула ГIабдулагь-хIажияв (рахIимагьуллагь) халкъалда жаниб цIакъго кIвар бугев, кIудияб даражаялъул, жинде гIадамазул божилъи цIикIкIарав Аллагьасул вали вукIаравлъи.

Гьаб тайпаялъул асарал гьаб мажмугIалъ жанире рачараздаса цIикIкIун рукIараллъи хIакъаб буго. Цо-кIиго чияс гуреб, рагIи абизе дагьабниги гьунар бугел гIадамаз, бихьинал-руччаби, гIисинал-чIахIиял, цIаларал-жагьилал батIалъи гьечIого, гьарун руго доб заманалда гьесде марсиятал.

Гьезда тIадеги, гьездаса тIокIги халкъалда жаниб инсанасул къадруги Аллагьасда цебе даражаги бихьизабизе киналниги рагIаби хIажалъиларилан ккола. Халкъалъул рекIел бухIи загьир гьарулел гьел марсиятазда цере, кигIан берцинго абуниги, гьединал рагIабазул асарги тIагIина, къуватги хвела.

Цо дагьаб цебегIан къватIибе биччараб тIехьалде ракIарарал асарал нилъехъе щвеялъе кIудияб квербакъи ккана жидер заманалда гьел данде ракIариялъе хIалтIи гьабурал, гьанже нилъеда цадахъ гьечIел, жидер мунагьал чураял гендерил гIалимзаби, устарасул мадрасаялда цIаларал ва гьенир мугIалималлъун хIалтIарал Гъазааил ГIабдулагьилги ГIалил ГIабдулагьилги ва гендерил колхоз-совхозалъе гIемерал соназ нухмалъи гьабурав устарасул васасул вас МухIамадов ХIажигIабдулагьил. Асарал ракIаризе ва мажмугI хIадуризе квербакьана Генуса МухIамаднурасул МухIамадил МухIамадхIажияс, ХIажи-дадал МуртазагIалица ва ГIашилтIаса Халидов ГIабдулхIамидица. Баянал кьезе, лугъат гIуцIизе ва цогидалъеги цIакъго кIудияб кумек гьабуна Генуса исламияв гIалимчи ГIалил ГIабдулагьил МухIамадил вас МухIамадсултанхIажияс. МажмугI басмаялда бахъизе гIарцудалъун квербакъана Рихьуни ГЭСалъул директор Генуса Мансуров Шамилица. Гьездаса Аллагь разилъаги ва, ГIабдулагь-хIажиясул (рахIимагьуллагь) баракатги щвезабун, Аллагьас гьел рохизареги. КIудияб баркала гьел киназего.

ТIехь биччаялдалъунги лъугIуларо, даража тIадегIанлъаяв ва гьеб нилъее киназего насиблъаяв кIудияв шайих Генуса ГIабдулагь-хIажиясул (рахIимагьуллагь) хIаракатчилъиги бечедаб рухIияб ирсги лъазабиялъул хIалтIи. Аллагьас нилъее киназего тавпикъ кьеги хадубккунги, бажарараб куцалда, гьеб баракатаб ишалъе квербакъизе.   Амин!

 

ДугIаялде хьулгун МухIамаднаби.

 

Гьаниб нижеца бахъулеб буго Генуса ГIабдулагь-хIажиясде (рахIимагьуллагь) гьарурал гIемерал асаразул цояб:

АМИНАТ (ХарачIиса)

Бисмиллагьи ррахIмани ррахIимI

Нилъер Халикъасул тавпикъалдалъун

ХIабибасул нухда халкъ тIобитIулев.

Дагъистаналдаго ц lap машгьурлъарав,

ЧIахIиял ханзаби мукIур гьарурав,

ТIолго устарзаби жинде мутIигIав,

Генуб шагьаралда чIвалеб шагьримоцI.

Дуниял гвангъулеб багIар бакъ гIадав,

Щваги дур даража, XIажи-ГI абдулагь.

ВачIине рагIула муршидун камил

МоцIрол хьибил ккурав, канаб цIва гIадав,

ГIелмуялда жаниб сирру гIадинав,

ХIабибасда хьолбохъ Сиддикъун агIзам,

Гъов жиндирго муршид цадахъги вачун,

Диналъул вацазде гьоболлъи базе.

Кванан гIорцIулареб хъахIаб чамасдак

Гьурщун бищун кванай диналъул вацал.

Гьекъон къеч чIвалареб Замзамалъул лъим

ЧIалгIинегIан гъекъе диналъул яцал.

Риццалъарал ракIал тIерен гьарулев,

Гъафлаталъул чурхдул чурун рацIцIунев,

СиратIалъул кьотIа цадахъ рачунев

Щваги дур даража, хIакъав мусаниф.

Жиндир гъапуялде цихIин сверарав,

Жиндир хIужрабахъе xlacpaт бергьарав,

 Жиндир каламалъухъ гIашикълъарав чи

ГIарасалъул къоялъ къварид толарев.

Аллагь вокьулесе рокьул сабаблъун

РухI бахъулеб къоялъ къаданив чIолев,

XIабиб хириясе даруялъул лъим,

Щвайги дур даража, жагIфару сиддикъ.

Мухтарасул камиллъи кинахъего щун буго

Воре, щула гьабун ккве, диналъул вацал-яцал,

БецIаб сордо гвангъизе релъедал моцI баккула,

Баккун буго нилъее гьекъон гIорцIулареб лъим.

Алжаналъул нуцIида ц lap хъван батаяв шайих,

Дуца квер тIад лъеч Iони кинанха ниж рукIинел?

Фирдавсалъул мусудал насиб гьарун ратаяв,

Мун нижее щвеялъе щибаб рецц АллагьасеI

Алжаналда жанивго хIавагIечул гъветI гIадав,

ХIасратаца кваназе Аллагьас нилъей кьурав,

XIежрукъалда сверулеб тIавафалъул милъиршо,

Дур рокъосан баккулеб зикруялъул гьуинлъи.

ХIабибасул силсилат сабаблъун ккурав шайих,

Мун цевеса тIерхьани къиямасеб къо гурищ?

ЧIегIерлъарал ракIаздажаниббакулеб чирахъ,

Дур калам рагIарасул керен нуралъул цIолеб.

ЧIагIа-гIаракъи гьекъон гIабдаллъун мехтарасе

Гьекъезе шарабги кьун, гIакъил гьавун витIулев,

Къасаваталъул цIеца гьалаглъарал гIадамал

РакIал чурун, черх бацIцIун тавбуялде ахIулев.

XIабибасул РавзагIан нур гвангъарал хIужраби

Байтул магIмур абураб гIилиюналде аги.

Аллагьас дуе кьурал дунялалъул мусудул

ГIайишат, Хадижатгун ГIарасалде ахIаяв.

Бичас насиб гьарурал бараках бугел васал

ТIагьир Лайибгун цадахъ Фирдавсалде ахIаяв.

PaxIматлъун дуй гьарурал адаб бугел дур ясал

Расуласул ясазул силсилагун ахIаяв.

ТIоцебе Халикъасде, хадуб Расуласдеги,

Цинги устарасдеги аманат нижер, Аллагь

ГIарасаталъул къоялъ къварид тогеян абун.

Устарас квер тIад лъурай муъминзабазул эбел,

Муъминзабаз кваналеб алжанул нигIмат гIадай,

АхIаги мун РабигIат-ГIадавиятгун цадахъ

Фирдавус алжаналда Аллагь вихьун хIалхьизе.

Шайихас квербакъулел киналго загьидинал

Кавсаралъул лъималде ПатIиматгун ахIаги.

Гьесул балагьи щолел тIолго мутакъиназе,

Аллагь разилъиги щун, xIуснул хатимат кьеги.

Гьесул адаб цIунулел тIолго муъминзабазда

Алжанул рохел бицун Ризван малаик щваги.

Каранда цIа бакидал абурал рагIабазда,

ГI абдалалъул paгI иян, воре, гIемер релъуге.

Лугбуда сири байдал угьун биччараб хIухьел,

АхIмакъалъул хабаран, халгьабичIого тоге.

ХарачIиса Аминтил цIакъаб урхъараб салам

Генуса ГIайиштиде, диналъул яцаздеги.

1916с.